Wijnreis Toscane

Toscane is geen regio die je in één bezoek begrijpt. De diversiteit zit niet zozeer in de druivenrassen, want Sangiovese domineert vrijwel overal, maar in de manier waarop bodem, hoogte en wijnmakerij die ene druif telkens anders laten klinken. Op galestrobodems op 450 meter hoogte in Chianti Classico klinkt Sangiovese strak en kruidig, met aroma's van zure kers en gedroogde rozenblad. In de warmere, zandige bodems rond Montalcino krijgt diezelfde druif meer volume, meer gedroogd fruit en een langere, taaiere structuur.

Dat maakt Sangiovese lastig te vatten maar ook fascinerend om te volgen. Tijdens onze reis proefden we meer dan veertig wijnen van de druif, verspreid over vier DOCG-gebieden, en geen twee leken volledig op elkaar. De frisse zuurlijn die Sangiovese kenmerkt, bleef overal aanwezig. Die zuurlijn is ook precies wat de wijn zo geschikt maakt bij de Toscaanse keuken: gegrild vlees, rijpe tomatensaus, gerijpte pecorino.

Wie wijnregio's bezoekt, hoort veel over terroir maar ziet het zelden zo duidelijk als in Toscane. De twee kenmerkende bodemtypes van Chianti Classico zijn galestro en alberese. Galestro is een brokkelige, goed drainerende kalksteen-kleimix die weinig water vasthoudt en de wortels dwingt diep te gaan. Alberese is compacter en grijzer, rijker aan calcium, en geeft structuurdichtere wijnen met meer tanninepotentieel.

Op bezoek bij een kleine producent nabij Panzano in Chianti legde de wijnmaakster een stuk galestro op tafel en brak het met haar duim. 'Dit is wat Sangiovese hier slank houdt,' zei ze. Ze liet ons daarna twee wijnen proeven van percelen op honderd meter van elkaar, één op galestro, één op meer kleihoudende bodem. Het verschil in body en zuurgraad was opvallend groot voor wijnen van dezelfde jaargang en hetzelfde huis.

In Montalcino zijn de bodems gevarieerder: van zandiger en warmer in het zuiden en westen tot meer kleiachtig en koeler in het noorden. Die noordelijke percelen leveren Brunello's met meer spanning en frisheid; de zuidelijke zijn voller en eerder toegankelijk. Sommige producenten maken aparte bottelingen per zone, wat de studie van terroir concreet en drinkbaar maakt.

Toscane is goed ingericht voor wijntoerisme, maar dat betekent niet dat alle ervaringen gelijk zijn. Bij de grote, bekende namen in Montalcino is de proeverij vaak gestructureerd en professioneel, soms zelfs theatraal. Bij kleinere domeinen in Chianti of Montepulciano gaat de deur open en schenkt de eigenaar zelf in aan een houten tafel in de cantina.

Wij geven de voorkeur aan het laatste. Niet omdat de wijnen per definitie beter zijn, maar omdat het gesprek rijker is. Op een woensdagochtend in september zat we een uur lang met een derde generatie wijnmaker op zijn binnenplaats in Gaiole in Chianti. Hij schonk vier wijnen in, vertelde over de keuze om terug te gaan naar grote houten vaten na een periode met barrique, en liet ons proeven hoe die beslissing in het glas uitpakte. Dat soort bezoek kost €30 per persoon en is onvervangbaar.

Reserveer wel altijd vooraf. Zelfs kleine domeinen werken tegenwoordig op afspraak. Bel of mail een week van tevoren, liefst in het Italiaans of in ieder geval met een korte introductie. Wie moeite doet, wordt beter ontvangen. De bezoektijden liggen doorgaans buiten de pranzo: 's ochtends van 10:00 tot 12:00 of 's middags van 14:30 tot 17:30. Rekening houdend met rijafstanden en de kronkelige wegen, past een realistisch dagprogramma twee tot drie bezoeken.