Wijnreis Rhône

De wijnstreek Rhône loopt ruim 200 kilometer langs de rivier, van Vienne net onder Lyon tot Avignon, en telt zo'n 65.000 hectare onder appellation. Alleen Bordeaux is groter. Toch bestaat de streek in de praktijk uit twee werelden die weinig met elkaar gemeen hebben, behalve de rivier en de wind. De noordelijke Rhône, tussen Vienne en Valence, is klein: nog geen vijf procent van de productie. De wijngaarden liggen op steile granieten hellingen, soms met een helling van 60 procent, en worden met de hand bewerkt. Syrah is hier de enige toegestane blauwe druif en Viognier, Marsanne en Roussanne vullen het witte spectrum.

Vijftig kilometer ten zuiden van Valence, voorbij de olijfgrens bij Montélimar, verandert alles. De vallei wordt breed, de zon feller en de bodem bestaat uit kiezels, zand, klei en kalk. Grenache is hier de hoofddruif, met Syrah, Mourvèdre, Cinsault en Carignan als blendpartners. De zuidelijke Rhône produceert ruim 95 procent van alle Rhônewijn, van de eenvoudige Côtes du Rhône tot crus als Châteauneuf-du-Pape, Gigondas en Vacqueyras. Lees voor het verschil tussen al die niveaus onze uitleg over Côtes du Rhône, Villages en crus.

Voor een eerste wijnreis is de keuze tussen noord en zuid de belangrijkste beslissing. Het zuiden is toegankelijker: meer proeflokalen zonder afspraak, lagere prijzen, Romeinse steden als uitvalsbasis. Het noorden is voor wie Syrah serieus wil begrijpen en bereid is om vooraf te mailen. Met vijf dagen doe je beide, met een overnachting in Tain-l'Hermitage en drie nachten rond Avignon of Orange.

Châteauneuf-du-Pape dankt zijn naam aan de pausen die in de veertiende eeuw vanuit Avignon regeerden en hier hun zomerresidentie bouwden; de ruïne van het kasteel staat nog boven het dorp. De appellation was in 1936 een van de allereerste van Frankrijk en de regels van baron Le Roy uit de jaren twintig vormden de blauwdruk voor het hele AOC-systeem. De wijngaard telt ruim 3.200 hectare en dertien druivenrassen zijn toegestaan, al bestaat de gemiddelde rode blend voor zo'n 70 procent uit Grenache, aangevuld met Syrah en Mourvèdre.

Het beeldmerk van het dorp zijn de galets roulés: vuistgrote kwartsietkeien die de Rhône in de ijstijd heeft achtergelaten op een ondergrond van rode klei. Ze slaan overdag warmte op en geven die 's nachts af, waardoor Grenache hier rijper wordt dan waar ook. Niet alle topdomeinen staan op keien: Château Rayas werkt op zand en maakt juist daardoor de meest elegante wijn van het dorp. Namen om te kennen zijn Château de Beaucastel, Clos des Papes, Domaine du Vieux Télégraphe, Château La Nerthe en Domaine de la Janasse. Een goede fles kost 30 tot 45 euro, de top gaat richting 100 euro en Rayas is zeldzaam en duur.

Het dorp zelf is klein en volledig op wijn ingericht: twee dozijn proeflokalen in de hoofdstraat, een wijnmuseum bij Maison Brotte en elke eerste week van augustus de Fête de la Véraison, een middeleeuws feest rond het kleuren van de druiven. In ons artikel over Châteauneuf-du-Pape bezoeken lees je welke domeinen je zonder afspraak binnenloopt, wat je betaalt en voor wie het dorp wel en niet geschikt is.

Wie Syrah op zijn puurst wil proeven, rijdt naar Tain-l'Hermitage. Boven het stadje ligt de Hermitage-heuvel, 137 hectare graniet met een kapel op de top die door Paul Jaboulet Aîné wordt beheerd en de naam gaf aan La Chapelle, een van de beroemdste wijnen van Frankrijk. De 1961 geldt als legendarisch en haalt op veilingen duizenden euro's per fles. Normale jaargangen van topproducenten als Chapoutier, Chave en Jaboulet kosten 60 tot 150 euro, wat voor dit niveau nog altijd onder de Bourgogne-prijzen ligt. Aan de voet van de heuvel ligt Crozes-Hermitage, met 1.700 hectare de grootste appellation van het noorden en de plek waar je voor 12 tot 25 euro een serieuze Syrah koopt.

Verder naar het noorden, bij Ampuis, ligt Côte-Rôtie, de geroosterde helling. De wijngaarden zijn hier zo steil dat ze met muurtjes zijn geterrasseerd en Syrah mag worden aangevuld met maximaal 20 procent Viognier, wat de wijn zijn kenmerkende bloemige neus geeft. Guigal domineert de appellation met de drie percelen La Mouline, La Landonne en La Turque, die door Robert Parker herhaaldelijk met 100 punten zijn beoordeeld. Pal ten zuiden ligt Condrieu, de thuisbasis van Viognier, waarover we al eerder schreven in ons artikel over de geurige witte druif van de Rhône.

Cornas en Saint-Joseph ronden het beeld af: Cornas is 100 procent Syrah op zuidgerichte granietterrassen, donker en stevig, en Saint-Joseph strekt zich 60 kilometer langs de westoever uit met wijnen die soepeler en betaalbaarder zijn. Alle appellations, uitvalsbases en adressen staan in onze gids over de noordelijke Rhône rond Tain-l'Hermitage.

Ten oosten van Orange steekt een kalkstenen kam uit het landschap: de Dentelles de Montmirail, kantachtige rotspieken van 700 meter die het decor vormen voor de mooiste dorpen van de zuidelijke Rhône. Gigondas werd in 1971 als eerste van deze dorpen een eigen cru en maakt op 1.200 hectare rode wijn die het midden houdt tussen de kracht van Châteauneuf en de frisheid van de hoogte. Vacqueyras volgde in 1990 en is meestal wat zachter en vroeger drinkbaar. Beaumes-de-Venise is vooral bekend van zijn Muscat, een zoete versterkte wijn van Muscat à petits grains die je hier koud bij een dessert drinkt.

Rasteau en Cairanne, respectievelijk cru sinds 2010 en 2016, liggen een paar kilometer noordelijker en bieden de beste prijs-kwaliteitverhouding van het hele zuiden: krachtige Grenache-blends voor 12 tot 18 euro. Aan de overkant van de Rhône, in het departement Gard, liggen Tavel en Lirac. Tavel maakt uitsluitend rosé, donker en droog, en is de enige appellation in Frankrijk die alleen rosé mag produceren. Lirac maakt alle drie de kleuren op dezelfde keienbodem als Châteauneuf, voor de helft van de prijs.

Al deze dorpen liggen binnen een half uur rijden van elkaar en zijn perfect te combineren met wandelingen in de Dentelles of een bezoek aan de Romeinse opgravingen van Vaison-la-Romaine. Wat elk dorp eigen maakt en waar je het best proeft, staat in onze rondgang door de dorpen van de zuidelijke Rhône.

Voor het zuiden zijn Orange en Avignon de logische uitvalsbases. Orange is kleiner, goedkoper en ligt op tien minuten van Châteauneuf-du-Pape, met een Romeins theater dat op de werelderfgoedlijst staat. Avignon heeft meer restaurants, het Palais des Papes en een TGV-station met directe verbindingen naar Parijs. In juli is de stad door het theaterfestival vol en duur; wie dan komt, slaapt beter in een dorp. Onze vergelijking van Orange en Avignon als uitvalsbasis helpt je kiezen. Voor het noorden is Tain-l'Hermitage de enige echte optie, met Tournon aan de overkant van de voetgangersbrug als rustiger alternatief.

Vanuit Nederland rij je in tien tot elf uur naar Avignon; de meeste mensen splitsen dat met een overnachting in Bourgogne of de Elzas, wat meteen een tweede wijnstreek oplevert. De trein is een serieus alternatief: Eurostar naar Parijs, TGV naar Avignon in 2 uur 40, in totaal zo'n 6,5 uur. Ter plaatse heb je wel een auto nodig; de dorpen zijn met openbaar vervoer nauwelijks te bereiken. Huren kan op de stations van Avignon TGV en Valence TGV.

Kom in mei, juni of september. De zomer is heet, druk en duur, en veel kleine domeinen sluiten in de tweede helft van augustus. September brengt de oogst en het Ban des Vendanges in Châteauneuf, al zijn producenten dan druk en ontvangen sommigen tijdelijk geen bezoek. Begin oktober is rustig, nog warm en de wijnmakers hebben weer tijd voor een praatje.