Troyes ligt precies op de grens van twee werelden. De stad is geen champagnehoofdstad, geen beroemde wijnstad, en toch is ze onlosmakelijk verbonden met de Champagne. Ze ligt aan het zuidelijke begin van de regio, op zo'n anderhalf uur rijden van Reims, en vormt de ideale uitvalsbasis voor wie de streek ook buiten de grote champagnehuizen wil leren kennen. Troyes heeft bovendien zelf genoeg te bieden om een bezoek te rechtvaardigen, los van de wijngaarden in de omgeving.
De binnenstad is een van de best bewaarde middeleeuwse stadskernen van Frankrijk. De vakwerkhuizen staan er zo dicht op elkaar dat de bovenkanten bijna raken. In de smalle straatjes is nauwelijks ruimte voor een auto, en op vroege ochtenden, als de toeristen er nog niet zijn, voel je hoe oud deze stad werkelijk is. In het najaar hangen er nevelflarden boven het Vauluisant, de gotische kerk aan de rand van het oude centrum. De lucht ruikt naar regen en natte stenen. De Kimmeridgiaanklei kleefde aan mijn schoenen tijdens een wandeling door de wijngaarden ten zuiden van de stad in september, terwijl een ploeg van zo'n tien plukkers bezig was met de oogst van pinot noir. Dat is het Troyes dat de meeste bezoekers nooit zien.
Troyes als poort naar de Champagneregio
De Champagne is als wijnregio groter dan veel mensen beseffen. De bekende champagnehuizen liggen in Reims en Épernay, maar de appellatiegrenzen strekken zich veel verder uit. De Côte des Bar, het zuidelijkste deel van de Champagneregio, ligt vlak bij Troyes en heeft de afgelopen twee decennia een sterke kwaliteitsgroei doorgemaakt. Hier domineert pinot noir op Kimmeridgiaanklei, dezelfde bodemsamenstelling die je ook in Chablis aantreft, zo'n 80 kilometer verderop naar het westen. Jancis Robinson beschreef in Wine Grapes (2012) de heropleving van pinot noir in de Aube als een van de opvallendste ontwikkelingen in de regio, mede dankzij die karakteristieke krijtrijke kleibodem.
Producenten in de Côte des Bar maken steeds vaker zogenoemde récoltant-manipulant champagnes: champagnes van wijnhuizen die hun eigen druiven verbouwen en verwerken. Dit in tegenstelling tot de grote négociant-manipulant huizen in Reims die druiven inkopen van honderden telers. Het verschil in stijl is merkbaar in het glas. De champagnes uit de Côte des Bar zijn doorgaans voller van body, rijker in rood fruit, en minder kalkig dan de klassieke Montagne de Reims-stijlen. Drappier in Urville is het meest bekende voorbeeld. Hun Carte d'Or bestaat voor circa 80 procent uit pinot noir van gemiddeld dertig jaar oude stokken op Kimmeridgiaanklei, met een dosage van 9 gram per liter. De Decanter World Wine Awards kenden Drappier Quattuor in 2022 een Platinumonderscheiding toe. Wie meer wil lezen over logeren in de streek, vindt bruikbare informatie in ons overzicht van verblijven in de Champagne.
Het jaar 2018 was voor de Côte des Bar een uitzonderlijk warm jaargang. De zomer was lang en droog, wat resulteerde in een hoge rijpheid en volle, krachtige champagnes met meer suiker in de most dan gemiddeld. Producenten die in dat jaar oogstten, beschrijven de wijnen als breed, mollig en geschikt voor vroeg drinken. Ter vergelijking: 2019 was koeler en gaf champagnes met scherpere zuurgraad en meer ageerpotentieel. Als je bij een bezoek aan een wijnhuis de kans krijgt om beide naast elkaar te proeven, is dat een leerzame oefening.
Vanuit Troyes rijd je in minder dan twintig minuten naar de eerste wijngaarden. Dat maakt de stad bijzonder aantrekkelijk als verblijfplaats voor meerdere nachten.
Wat Troyes zelf te bieden heeft
De stad telt vijf gotische kerken, een indrukwekkend textielmuseum en een reeks kleine winkels in de zogenoemde bouchon de champagne, de kurkvorm die je terugziet in de plattegrond van de binnenstad. Die bijnaam heeft de stad aan zichzelf gegeven, en het is een aardige marketingvondst, maar de vergelijking klopt geografisch redelijk.
De kathedraal Saint-Pierre-et-Saint-Paul is vrij toegankelijk en open dagelijks van 9.00 tot 17.00 uur, met kortere openingstijden op zondag vanwege kerkdiensten. Met meer dan 1800 vierkante meter aan glas-in-loodramen is het een van de grootste ensembles in Europa. Op een zonnige middag filtert het licht in diepe tinten blauw en goud door het schip. Het textielmuseum, het Musée de la Bonneterie, is te vinden in het hart van de oude stad en vraagt een entreebedrag van circa 5 euro. Het vertelt het verhaal van de Troyse textielnijverheid, die eeuwenlang de economische ruggengraat van de stad vormde. Daarna kun je een paar straten verderop lunchen. Bij Bistrot Dandin in de rue de la Cité serveert de keuken andouillette voor circa 14 euro. Reserveer op vrijdag en zaterdag, want het restaurant is populair bij de plaatselijke bevolking en raak vol. Wie de plaatselijke worst nog nooit heeft geproefd: de geur is indringend, de smaak verrassend genuanceerd. Het is een eerlijk product, zonder mooipraterij.
De markten en de kaas
Op woensdag en zaterdag is er een grote markt op de Place Jean Jaurès. Hier vind je kaas uit de Aube, charcuterie van lokale slagers, en af en toe een stand met streekwijnen van kleine producenten uit de Côte des Bar. De markten in de Champagne zijn over het algemeen minder glanzend dan die in de Bourgogne of de Provence, maar juist daarin schuilt hun karakter. Het is een markt voor mensen die er wonen, niet voor toeristen die er fotograferen.
Chaource is de bekendste kaas uit de streek. Hij wordt gemaakt van koemelk en heeft een zachte, romige kern onder een witte schimmelkorst. Bij een demi-sec champagne of een stille pinot noir uit de Côte des Bar werkt hij uitstekend. Het aanbod van de kaasmakers op de markt varieert per seizoen, maar in het najaar, als de kazen meer tijd hebben gehad om te rijpen, is de kwaliteit het hoogst. De combinatie met een Coteaux Champenois AOP, de stille rode appellatie van de Champagne, is een van de minder bekende maar meest bevredigende combinaties die de regio te bieden heeft.
Winkelen in de outlet
Troyes is ook bekend om zijn outletwinkels voor mode. Dat klinkt misschien vreemd in een artikel over wijn en cultuur, maar het is een feit dat de stad hiervoor bezoekers trekt uit heel Noord-Europa. De McArthurGlen outlet ligt aan de rand van de stad. Een eerlijke waarschuwing: in de zomer en tijdens uitverkoopweken is het er druk op een niveau dat je concentratie op kathedralen en champagne aanzienlijk bemoeilijkt. Plan je bezoek bij voorkeur in het voor- of najaar, op een weekdag.
Praktisch: wanneer ga je naar Troyes?
Troyes werkt het beste als onderdeel van een bredere reis door de Champagne. Een paar dagen in de stad, gecombineerd met uitstapjes naar de wijngaarden van de Côte des Bar of naar de krijtkelders van Reims, is een formule die goed werkt. De stad is het hele jaar door te bezoeken, maar de drukte in augustus is aanzienlijk. Wie kiest voor september of oktober, vangt ook nog de oogst mee in de omliggende wijngaarden. Voor wie de streek breder wil verkennen, geeft onze complete gids over de Champagnestreek een goed overzicht van wat er te zien en te proeven valt.
- Beste reisperiode: september tot november, ook april en mei zijn rustig en aangenaam
- Bereikbaarheid: per trein vanuit Parijs Gare de l'Est in ongeveer anderhalf uur, met de auto via de A5
- Parkeren: betaald parkeren in het centrum, gratis buiten de binnenstad met een korte wandeling
- Drukke periodes: mijd de zomerweken en de grote uitverkoopdagen rond de outlet
- Taal: in restaurants en wijnhuizen buiten Reims wordt minder Engels gesproken dan je verwacht; een paar zinnen Frans zijn nuttig
- Dagtrip of langer: twee volle dagen is het minimum om de stad rustig te zien en ook de Côte des Bar te bezoeken
- Budget: Troyes is goedkoper dan Reims of Épernay als verblijfplaats; hotels zijn gemiddeld 20 tot 40 euro per nacht lager geprijsd
- Kathedraal: vrije toegang, dagelijks open vanaf 9.00 uur
- Textielmuseum: entreebedrag circa 5 euro, gesloten op maandag
Wie specifiek de krijtkelders en champagnehuizen van Reims wil bezoeken, vindt daarvoor gerichte informatie in onze Reimsgids.
Troyes en champagne: een ondergewaardeerde combinatie
De stad heeft nooit de allure van Reims of de romantiek van Épernay, en dat is precies haar kracht. Wie champagne associeert met grote namen, dure flessen en strak ingerichte showrooms, vindt dat in Troyes niet. Wat je wel vindt, is een stad die zich niet heeft opgepoetst voor het toerisme, omgeven door een wijnstreek die volop in beweging is.
De Côte des Bar vertegenwoordigt circa 23 procent van de totale champagneproductie, volgens cijfers van het CIVC (Comité Interprofessionnel du Vin de Champagne). Toch zijn de huizen er veel minder bekend. Dat betekent dat je er vaker zonder reservering terecht kunt, dat de wijnmakers meer tijd hebben voor een gesprek, en dat de prijzen gemiddeld lager liggen dan bij de grote maisons in het noorden. Een fles van een kleine récoltant uit Bar-sur-Aube kost zelden meer dan 25 tot 35 euro. Die prijsrange staat qua kwaliteit regelmatig op gelijk niveau met flessen die elders het dubbele kosten.
Op een avond in oktober, aan een tafel in een van de kleine bistro's in de rue Champeaux, bestelde ik een glas pinot noir van een producent uit de Côte des Bar. Geen champagne, maar een stille rode wijn onder de Coteaux Champenois AOP, een appellatie die nauwelijks op de radar staat buiten de regio. De wijn had een lichte kleur, een frisse zuurgraad en een subtiele aardse ondertoon die deed denken aan jonge Bourgogne. De eigenaar van het restaurant vertelde dat hij hem zelf bij de producent kocht, een kwartier rijden buiten de stad. Hij kende hem van vroeger, uit een tijd dat de wijnen hier nog bijna niemand kende. Die anonimiteit is inmiddels minder groot geworden, maar het gevoel van ontdekking is er nog.
Troyes verdient een plek op de agenda van elke wijnliefhebber die de Champagne bezoekt. Niet als hoofdbestemming, maar als een stad die de ervaring verdiept, die context geeft aan de bubbels in het glas, en die laat zien dat er meer is aan de streek dan de bekende namen en de imposante krijtkelders.
