Het korte antwoord: de Champagne is in december volop open voor wijnliefhebbers. Kerstmarkten in Reims en Épernay lopen door tot vlak voor kerst, de grote champagnehuizen ontvangen bezoekers het hele jaar door en een handvol kleine producenten in Hautvillers, Aÿ en Vertus doet hetzelfde. Wie wil weten waarom champagne december een verrassend goede combinatie is, en hoe je dat weekend goed aanpakt: dat lees je hieronder.
Overnachten in Épernay? Bekijk hotels en B&B's op Booking.com →
Overnachten in Reims? Bekijk hotels en B&B's op Booking.com →
Op een dinsdagavond begin december 2023 liepen we door de Avenue de Champagne in Épernay. De mist hing laag, de lampjes weerkaatsten in de natte straatstenen en de gevels van Moët & Chandon en Perrier-Jouët baadden in een oranjegeel schijnsel. Er liepen nauwelijks mensen. De stilte, gecombineerd met die lichten en de wetenschap dat er onder onze voeten tientallen kilometers aan kelders lagen vol rijpende flessen, gaf het moment iets dat in de drukte van de zomer volledig ontbreekt. December in de wijnstreek Champagne vraagt om voorbereiding, maar het geeft ook iets terug dat je in augustus niet vindt: ruimte, en het gevoel dat je de streek even voor jezelf hebt.
Kerstmarkten en sfeer in Reims en Épernay in december
Reims heeft een van de mooiere kerstmarkten van Noord-Frankrijk. De markt staat op de Place de la République en loopt doorgaans van eind november tot 27 december. De gotische kathedraal op de achtergrond wordt in december 's avonds verlicht met een projectieshow, en dat contrast tussen het eeuwenoude steen en de hedendaagse lichtkunst treft elke keer opnieuw. Wat ons opviel: de geluiden van de markt, het gerinkel van glazen en het geroezemoes van Franstalige gesprekken, sterven vrij snel uit zodra je een zijstraat inslaat. Dan sta je plots voor een koosjere bakker of een kleine fromagerie en is de drukte van de markt al vergeten.
De kraampjes zijn overwegend regionaal: champagne per glas, andouillette, biscuits roses en lokale kazen. De sfeer is aangenamer dan je van een grote stadskerstmarkt verwacht, al wordt het op zaterdagmiddag in de drie weekenden voor kerst erg druk. Kom op een doordeweekse avond als je de markt rustig wilt meemaken. In Épernay verdienen de lichten op de Avenue de Champagne een aparte vermelding. Het effect is er pas als het volledig donker is, dus reken op een bezoek na vijf uur 's middags. Sommige huizen openen hun deuren in de kerstperiode voor korte proeverijen met kerstthema, maar dat wisselt per jaar. Het officiële Comité Champagne, dat de productie en promotie van de appellatie beheert voor de ruim 34.000 hectare wijngaard die de regio telt, houdt op champagne.fr een actuele agenda bij.
Welke champagnehuizen zijn in december open
De grote huizen in Reims en Épernay ontvangen bezoekers het hele jaar door, inclusief december. Moët & Chandon, Veuve Clicquot en Taittinger zijn hiervan de bekendste. Bij alle drie is reserveren verplicht, zeker in december. Veuve Clicquot biedt kelderbezoeken aan waarbij je door ruim twintig kilometer aan in de kalk uitgehakte gangen loopt. De gangen zijn het hele jaar op dezelfde temperatuur: twaalf graden. Neem een extra laag mee, want ook als je normaal niet snel koud hebt, merk je het na een half uur. Prijzen voor een kelderbezoek met proeverij liggen bij de grote huizen tussen de veertig en zeventig euro per persoon, inclusief btw.
Buiten de grote namen zijn er in december ook kleinere producenten bereikbaar. In Hautvillers, het dorp waar Dom Pérignon werkte en begraven ligt, ontvangen meerdere kleine wijnhuizen particulieren voor een proeverij aan de keukentafel. Dat vraagt meer voorbereiding: bel of mail vooraf en spreek een tijdstip af. In Aÿ, een van de weinige Grand Cru-dorpen voor zwarte druiven met een geclassificeerde waarde van 100 procent op de échelle des crus van het Comité Champagne, zijn producenten als Gosset en Ayala het hele jaar toegankelijk. Gosset is het oudste nog actieve champagnehuis, opgericht in 1584. In Vertus, in de Côte des Blancs, maken kleine récoltants manipulants zuivere blanc de blancs op basis van chardonnay. Decanter beoordeelde de Pol Roger Cuvée Sir Winston Churchill 2015 in december 2022 met 97 punten, wat iets zegt over het algemene kwaliteitsniveau van de regio in dat jaargang. Bekijk het overzicht van champagnehuizen in de Champagne op Wijntripje.nl voor adressen en contactgegevens.
Praktisch advies voor kelderbezoeken
- Reserveer minimaal twee weken van tevoren bij de grote huizen, eerder is beter voor de weekenden voor kerst.
- Kleine producenten in Hautvillers en Vertus zijn flexibeler, maar walk-in bezoeken zijn vrijwel nooit mogelijk. Wie weinig Frans spreekt, doet er goed aan vooraf per e-mail contact op te nemen.
- Keldertemperatuur is altijd twaalf graden: een warme jas is geen overbodige luxe.
- Sommige huizen zijn gesloten op 25 en 26 december en op 1 januari. Check dit vooraf op de website van het betreffende huis.
- Engelse gidsen zijn beschikbaar bij de grote huizen; bij kleine producenten is basiskennis Frans of Duits een duidelijk voordeel.
Niet geschikt als... Je weinig Frans spreekt en walk-in bezoeken verwacht bij de kleine récoltants in Hautvillers of Vertus: je komt dan waarschijnlijk voor een gesloten deur te staan. Ook wie een vol weekend plant in de drie weken voor kerst zonder vroegboekkorting of vaste reserveringen, loopt het risico dat hotels vol zitten en populaire kelderbezoeken uitverkocht zijn. De Champagne in december beloont voorbereiding.
De bodem die je proeft: krijt, mineraliteit en champagne december
Wat de Champagne onderscheidt van andere mousserende wijnstreken is voor een groot deel terug te voeren op de bodem. De Côte des Blancs, het hartgebied voor chardonnay, rust op belemnietenkrijt: een fijnkorrelige, poreuze kalkgesteente die dateert uit het Krijttijdperk en zijn naam dankt aan de gefossiliseerde belemnietenschelpen die er in voorkomen. Dit krijt houdt water vast in droge periodes en draint snel in natte periodes, wat de wortels dwingt diep te groeien. Het resultaat is een chardonnay met een strakke, bijna scherpe mineraliteit en een persistente frisheid die je in weinig andere wijnstreken op dezelfde manier terugvindt.
Op de flanken van de Montagne de Reims en in de Vallée de la Marne verandert de bodem. Daar tref je meer mioceen kalk en kleihoudende mergel, wat de pinot noir en pinot meunier meer structuur en rondheid geeft. Die bodemverschillen zijn direct terug te horen in de dosage die producenten gebruiken. Een blanc de blancs uit Vertus heeft doorgaans een dosage van vier tot zeven gram suiker per liter, wat bij de stijl van extra brut of brut past. Een rijkere prestige cuvée op assemblage kan oplopen tot acht tot twaalf gram per liter om de stevigere structuur van de pinot noir in balans te brengen. Bij een brut nature is de dosage nul, wat alleen werkt als de basiswijnen rijp genoeg zijn om de zurigheid zonder suikeradditie te dragen. Jancis Robinson beschrijft op JancisRobinson.com hoe de combinatie van belemnietenkrijt en lage opbrengsten onder de wettelijk vastgestelde maximum van zestig hectoliter per hectare de reden is dat de Côte des Blancs zijn reputatie als finest source voor chardonnay houdt.
Wat drink je bij het kerstdiner
Champagne bij kerst is geen toeval: de lichte zurigheid en de bellen sluiten aan bij rijke gerechten. Maar welk type kies je? Een blanc de blancs, volledig gemaakt van chardonnay met een dosage van vier tot zeven gram per liter, combineert uitstekend met oesters, gegrilde vis en milde kaas. Voor het kerstdiner zelf, waarbij je vaker vlees of wild op tafel zet, pakt een blanc de noirs beter uit: gemaakt van pinot noir of pinot meunier zonder kleur, met meer structuur en body en doorgaans een dosage van acht tot tien gram per liter. Beide stijlen zijn bij kleine producenten aan de deur te koop voor prijzen inclusief btw.
Een vintage champagne leent zich voor een feestelijker moment. De jaargangen 2015 en 2016 worden door Decanter consequent geprezen als bijzonder geslaagd: warme zomers, geconcentreerde druiven en champagnes die nu goed drinken maar ook nog vijf tot tien jaar kunnen liggen. De Pol Roger Cuvée Sir Winston Churchill 2015 kost in de streek zelf rond de honderdtachtig euro, inclusief btw. Voor wie niet zo diep wil gaan: een non-vintage brut van een kleine récoltant uit Vertus ligt tussen de twintig en dertig euro aan de deur van de producent en biedt vaak meer karakter dan een budgetfles uit het supermarktrek.
Drie stijlen voor drie momenten
- Aperitief: Brut non-vintage van een kleine producent, dosage 7 tot 10 g/l, circa 22 tot 28 euro inclusief btw. Frisse, toegankelijke aanzet voor het kerstmenu.
- Bij het diner: Blanc de noirs of prestige cuvée non-vintage, dosage 8 tot 12 g/l, 45 tot 80 euro inclusief btw. Meer gewicht en persistentie naast vlees of wild.
- Feestelijk slotakkoord of cadeau: Vintage 2015 of 2016, dosage 6 tot 10 g/l afhankelijk van de stijl, 80 tot 200 euro inclusief btw. Meest complex en langst houdbaar.
Slapen in de Champagne in december: vroeg boeken loont
De drie weekenden voor kerst zijn druk, zeker in Reims. Hotels in het centrum zijn dan volgeboekt of sterk in prijs gestegen. Een tweepersoonskamer in een middenklasse hotel kost in die periode al snel honderd tot honderdvijftig euro per nacht, inclusief btw. Een kamer in een chambre d'hôtes in de wijngaarden rondom Épernay of in de Côte des Blancs ligt vaak op hetzelfde niveau maar biedt meer sfeer. Slapen tussen de kale wijngaarden geeft ook de mogelijkheid om 's ochtends vroeg de heuvels te zien terwijl de mist nog hangt. Dat is een ander soort schoonheid dan in de zomer, minder fotogeniek misschien, maar stiller en meer van jezelf. Boek in de eerste twee weken van november als je zekerheid wilt in december. Bekijk onze selectie verblijven in de Champagne voor gastenkamers, boutiquehotels en wijnhuizen met overnachtingsmogelijkheden in de regio.
Wie de streek wil afzetten tegen andere Franse wijnregio's die in december de moeite waard zijn, vindt op de pagina over de beste wijnstreken van Frankrijk een overzicht dat helpt bij die vergelijking. De Champagne staat daarin op zichzelf: nergens anders in wijnland Frankrijk drink je het equivalent van een lokaal gerecht zo vanzelfsprekend als aperitief, bij het eten én als dessert. Een winterweekend hier vraagt om voorbereiding, maar wie die moeite neemt, treft een regio die in december een heel andere, rustigere versie van zichzelf laat zien.
