Overnachten in Orange? Bekijk hotels en B&B's op Booking.com →
Overnachten in Châteauneuf-du-Pape? Bekijk hotels en B&B's op Booking.com →
Er zijn wijndorpen die je bezoekt voor het landschap en wijndorpen die je bezoekt voor de wijn. Châteauneuf-du-Pape hoort nadrukkelijk bij de tweede groep. Het dorp zelf is bescheiden: een heuvel met een kasteelruïne, een paar smalle straten, een plein met platanen. Maar vrijwel elk pand in de Rue de la République en de Avenue du Général de Gaulle is een proeflokaal, een wijnwinkel of een domein, en de wijngaarden beginnen letterlijk achter de laatste huizen. Wie hier een middag rondloopt, proeft meer verschillende Châteauneufs dan in een jaar in Nederland.
In dit artikel lees je hoe het dorp in elkaar zit, welke domeinen je zonder afspraak kunt bezoeken en welke je vooraf moet mailen, wat je betaalt, wanneer je beter niet komt en voor wie Châteauneuf-du-Pape wel en niet geschikt is. Het is onderdeel van onze serie over de wijnstreek Rhône, de tweede wijnstreek van Frankrijk.
Waarom Châteauneuf-du-Pape zo bijzonder is
De naam zegt het al: het nieuwe kasteel van de paus. In de veertiende eeuw zetelden de pausen in Avignon, en Johannes XXII liet hier in de jaren 1317 tot 1333 een zomerverblijf bouwen. De ruïne staat nog boven het dorp en is het beste uitzichtpunt over de wijngaarden en, bij helder weer, de Mont Ventoux. De pausen stimuleerden de wijnbouw, maar de werkelijke betekenis van het dorp voor de wijnwereld komt van later datum.
In 1923 stelde baron Pierre Le Roy de Boiseaumarié, eigenaar van Château Fortia, samen met andere producenten regels op voor wat een Châteauneuf-du-Pape mocht heten: afgebakend gebied, toegestane druivenrassen, minimaal alcoholpercentage, oogstbeperkingen. Die regels werden de blauwdruk voor het Franse systeem van appellations d'origine contrôlée, en in 1936 was Châteauneuf-du-Pape een van de allereerste AOC's van het land. Wie een fles Bordeaux of Bourgogne met AOC op het etiket koopt, heeft dat indirect aan dit dorp te danken.
De appellation omvat vandaag ruim 3.200 hectare in vijf gemeenten: Châteauneuf-du-Pape zelf, Orange, Courthézon, Bédarrides en Sorgues. Dertien druivenrassen zijn toegestaan, een record in Frankrijk. In de praktijk bestaat de gemiddelde rode wijn voor zo'n 70 procent uit Grenache, aangevuld met Syrah en Mourvèdre en kleinere hoeveelheden Cinsault, Counoise en Vaccarèse. Zo'n 6 tot 7 procent van de productie is wit, van Grenache Blanc, Clairette, Roussanne en Bourboulenc. Rosé bestaat hier niet; daarvoor ga je naar Tavel aan de overkant van de rivier.
Galets roulés: de beroemde keien
Het beeldmerk van Châteauneuf-du-Pape zijn de galets roulés, vuistgrote tot voetbalgrote kwartsietkeien die de Rhône tijdens de ijstijden vanuit de Alpen heeft aangevoerd en achtergelaten op een ondergrond van rode klei. Op het plateau La Crau, ten oosten van het dorp, liggen ze zo dicht dat je de grond niet ziet. De keien slaan overdag de warmte van de zon op en geven die 's nachts af aan de druiven, waardoor Grenache hier rijper en krachtiger wordt dan waar ook in Frankrijk. De klei eronder houdt water vast en voorkomt dat de stokken in de hete zomer uitdrogen.
Toch is niet alle grond in de appellation keiig, en dat is precies wat het dorp interessant maakt. Château Rayas, het meest mythische domein van Châteauneuf, staat op safres, fijn zand, in een koeler bosrijk deel ten noorden van het dorp. De wijn is lichter van kleur, elegant en bijna Bourgondisch, het tegendeel van het keienprofiel. In het zuidwesten van de appellation vind je kalksteen en lagere terrassen met grind en zand. Een goede proeverij in het dorp legt die bodemverschillen naast elkaar, en dan merk je dat Châteauneuf-du-Pape geen stijl is maar een spectrum.
Het dorp: proeven zonder afspraak
Parkeer op de grote gratis parkeerplaats aan de rand van het dorp en loop omhoog. Binnen vijf minuten sta je in de Rue de la République, waar de proeflokalen elkaar afwisselen met wijnwinkels die flessen van tientallen domeinen verkopen. De meeste lokalen zijn dagelijks open van 10.00 tot 12.30 uur en van 14.00 tot 18.30 uur, in het hoogseizoen soms doorlopend. Een proeverij van drie tot vijf wijnen is gratis of kost 5 tot 10 euro, meestal verrekend bij aankoop van een fles.
Een goed startpunt is Maison Brotte aan de Avenue Pierre de Luxembourg, net buiten het centrum. Dit négociantenhuis heeft een klein wijnmuseum met oude persen, een uitleg van de dertien druivenrassen en een maquette van de bodem die de keien, het zand en de kalk naast elkaar toont. De entree is gratis, een proeverij ook. Daarna begrijp je wat je in de rest van het dorp in je glas krijgt.
In het dorp zelf hebben vrijwel alle familiedomeinen een caveau. Domaine de la Solitude, Clos du Mont-Olivet, Domaine Bosquet des Papes, Domaine du Père Caboche en Domaine de Nalys ontvangen zonder afspraak. Ook de grotere huizen Ogier en Caves Saint-Charles, een proeflokaal in een deels in de rots uitgehakte kelder, zijn vrij toegankelijk. Vraag bij elk domein om eerst de eenvoudige Côtes du Rhône te proeven en daarna de Châteauneuf-du-Pape: het verschil in concentratie en lengte leert je meer over de appellation dan welke uitleg ook. Onze gids over Côtes du Rhône, Villages en crus zet die niveaus op een rij.
Prijzen in het dorp
Reken bij de producent op 28 tot 45 euro voor een rode Châteauneuf-du-Pape uit de reguliere cuvée van een goed domein. Speciale cuvées van oude stokken zitten op 50 tot 90 euro. Witte Châteauneuf kost 30 tot 50 euro en is zeldzamer dan rood, dus als je hem ziet, proef hem. In Nederlandse winkels betaal je voor dezelfde flessen gemiddeld 20 tot 40 procent meer, dus de kofferbak vol laden is hier geen gekke gedachte. Wel een koelbox meenemen: in een auto van 45 graden is rode wijn na één middag beschadigd.
Kelderbezoek bij de topdomeinen: op afspraak
De grote namen van Châteauneuf-du-Pape liggen buiten het dorp en ontvangen alleen op afspraak, meestal op werkdagen. Mail twee tot drie weken vooraf en vraag expliciet naar een Engelstalige rondleiding. Reken op 20 tot 40 euro per persoon voor anderhalf uur, inclusief wijngaardbezoek en proeverij van drie tot zes wijnen.
- Château de Beaucastel (Courthézon): het domein van de familie Perrin, biologisch sinds 1950 en biodynamisch sinds de jaren zeventig. Beaucastel gebruikt alle dertien druivenrassen en heeft met zo'n 30 procent een ongewoon groot aandeel Mourvèdre, wat de wijn zijn donkere, aardse karakter geeft. De cuvée Hommage à Jacques Perrin behoort tot de duurste wijnen van de Rhône.
- Château La Nerthe: een van de oudste domeinen van het dorp, met een achttiende-eeuws kasteel en 90 hectare rondom. Toegankelijk, professioneel georganiseerd en met een mooie witte Châteauneuf.
- Domaine du Vieux Télégraphe (Bédarrides): de familie Brunier op het plateau La Crau, het hart van de keienbodem. De wijn is klassiek Châteauneuf: kruidig, krachtig, met garrigue en zwart fruit.
- Clos des Papes: Paul-Vincent Avril maakt één rode en één witte wijn, geen speciale cuvées, en wordt daarvoor al decennia beloond met topscores. Zijn 2005 werd door Wine Spectator uitgeroepen tot wijn van het jaar 2007.
- Domaine de la Janasse (Courthézon): bekend van de Cuvée Chaupin van honderd procent Grenache van oude stokken, en van uitstekende Côtes du Rhône voor wie het budget beperkt is.
Château Rayas ontvangt vrijwel niemand en verkoopt zijn wijn niet aan de deur. Wie Rayas wil proeven, zoekt een restaurant in de omgeving met een oude wijnkaart en betaalt daar 300 euro of meer voor een fles. Dat is geen aanrader voor een eerste bezoek, wel een eerlijke waarschuwing: de mythe van het dorp is in het dorp zelf nauwelijks te proeven.
Wat zeggen de critici?
Châteauneuf-du-Pape heeft zijn moderne reputatie voor een groot deel te danken aan Robert Parker, die de krachtige, rijpe Grenache-wijnen van het dorp vanaf de jaren tachtig met hoge scores overlaadde. Domeinen als Pegaü, Clos des Papes, Beaucastel en Henri Bonneau kregen herhaaldelijk 98 tot 100 punten en zagen hun prijzen verveelvoudigen. Jancis Robinson is traditioneel kritischer over de alcoholrijke stijl en prijst juist de elegante kant van het dorp, met Rayas als voorbeeld. Volgens JancisRobinson.com is de huidige trend in het dorp een terugkeer naar frisheid: vroegere oogst, minder nieuw hout, meer hele trossen in de gisting.
Voor jaargangen geldt een eenvoudige regel. 2010, 2016 en 2019 zijn grote jaren met rijpingspotentie van twintig jaar of meer. 2015, 2017 en 2020 zijn uitstekend en nu al toegankelijk. 2018 en 2021 waren moeilijk door respectievelijk meeldauw en vorst, met wisselende kwaliteit; proef voor je koopt. De appellation groeit in warme jaren gemakkelijk naar 15 procent alcohol, wat niet iedereen prettig vindt. Vraag bij de proeverij gerust naar het percentage.
Wanneer ga je, en wanneer niet
Mei, juni en september zijn de beste maanden. Het is warm maar niet verzengend, alle lokalen zijn open en in september zie je de oogst. Het dorp viert begin september het Ban des Vendanges, de officiële start van de pluk, met een optocht en proeverijen op het plein. Begin oktober is rustig en nog aangenaam.
Juli en augustus zijn af te raden als je komt om te proeven. De temperatuur in de wijngaarden loopt op tot 35 graden, Avignon zit vol door het theaterfestival en de hotelprijzen in de hele regio liggen dan het hoogst. Veel familiedomeinen sluiten bovendien twee weken in augustus. De uitzondering is het eerste weekend van augustus, wanneer de Fête de la Véraison het dorp drie dagen in een middeleeuws kostuum hult, met kraampjes, muziek en proeverijen. Leuk, druk en niet de plek om rustig een Beaucastel te vergelijken met een Vieux Télégraphe.
Een kleine waarschuwing voor de winter: van november tot maart zijn veel caveaus alleen in het weekend of op afspraak open, en de wind kan de kou in het dorp venijnig maken. De wijnwinkels in het centrum zijn wel het hele jaar open.
Praktisch: uitvalsbasis, eten en combineren
Slapen in het dorp zelf kan, met een handvol hotels en gîtes, maar het aanbod is beperkt en in het seizoen snel vol. Orange ligt op tien minuten rijden en is goedkoper en rustiger, met een Romeins theater dat op de werelderfgoedlijst staat. Avignon ligt op een kwartier, heeft meer restaurants en een TGV-station. Welke van de twee bij je past, lees je in onze vergelijking van Orange en Avignon als uitvalsbasis.
Eten in het dorp is beperkt tot een handvol restaurants rond de Place de la Fontaine, waar je tussen 12.00 en 14.00 uur een lunchmenu eet voor 25 tot 35 euro; daarna gaan de keukens dicht. La Mère Germaine is het klassieke adres, met een wijnkaart die het hele dorp omvat. Reserveer in het seizoen. Wie een picknick verkiest, koopt op de ochtendmarkt in Orange of Courthézon tapenade, geitenkaas en brood en eet in de wijngaarden van La Crau met uitzicht op de Ventoux.
Combineer het dorp met de rest van de streek. De dorpen rond de Dentelles de Montmirail liggen op een half uur rijden en bieden met Gigondas en Vacqueyras wijnen die het midden houden tussen Châteauneuf en Côtes du Rhône, voor de helft van de prijs. Onze rondgang door de dorpen van de zuidelijke Rhône geeft je de route. Wie van Syrah houdt en wil zien hoe anders diezelfde druif smaakt op graniet, rijdt een uur naar het noorden naar Tain-l'Hermitage. Thuis verder proeven kan via onze selectie Syrah-wijnen.
Voor wie is Châteauneuf-du-Pape wel en niet geschikt?
Wel geschikt voor wie krachtige rode wijn waardeert en zonder gedoe veel verschillende producenten wil proeven. Nergens in Frankrijk is het aanbod zo compact en zo toegankelijk, en de combinatie met Orange, Avignon en de Provence maakt het een complete bestemming voor een lang weekend of een week. Ook voor beginners is het dorp dankbaar: de proeflokalen zijn gewend aan toeristen en leggen geduldig uit.
Minder geschikt voor wie lichte, frisse wijnen zoekt; daarvoor ben je in de Loire of de Elzas beter af. Ook wie het landschap voorop stelt, kan teleurgesteld zijn: de vlakte rond het dorp is weinig spectaculair vergeleken met de Dentelles of de terrassen van de noordelijke Rhône. En wie Rayas of Bonneau wil proeven, moet accepteren dat de mythe van het dorp niet aan de deur te koop is. Daar staat tegenover dat je voor 35 euro een fles koopt die je over twintig jaar nog met plezier opent, en dat is in geen enkele andere topappellation van Frankrijk meer mogelijk. Prijzen van individuele cuvées en jaargangen vergelijk je het makkelijkst via Wine-Searcher.
