Overnachten in Tain-l'Hermitage? Bekijk hotels en B&B's op Booking.com →
Wie vanuit Lyon de A7 naar het zuiden neemt, ziet na een half uur rechts van de weg iets vreemds: wijngaarden die bijna loodrecht omhoog lijken te gaan, vastgehouden door stapelmuurtjes, met hier en daar een naam in witte letters op de helling. Chapoutier. Jaboulet. Guigal. Dit is de noordelijke Rhône, de kleinste en meest gereputeerde helft van de wijnstreek Rhône. Nog geen vijf procent van alle Rhônewijn komt hiervandaan, maar het zijn wel de wijnen die critici en verzamelaars het meest bezighouden.
Dit artikel neemt je mee langs de appellations van noord naar zuid, legt uit waarom Syrah hier zo anders smaakt dan in het zuiden, en geeft praktische adressen rond Tain-l'Hermitage. Het hoort bij onze serie over de Rhône in Frankrijk; de zuidelijke helft met Châteauneuf-du-Pape en Gigondas behandelen we apart.
Graniet, steilte en één druif
De noordelijke Rhône is in alles het tegendeel van het zuiden. Het klimaat is continentaal in plaats van mediterraan, met koudere winters, meer regen en een kortere zomer. De bodem is geen keienvlakte maar graniet, de uitloper van het Centraal Massief, met plaatselijk löss, kalk en rivierzand. En er is maar één blauwe druif: Syrah. Geen blends met Grenache en Mourvèdre, maar een druif die op haar eigen kracht moet varen, hooguit aangevuld met een scheut witte Viognier, Marsanne of Roussanne waar de appellation dat toestaat.
De hellingen zijn de sleutel. Op de steilste percelen van Côte-Rôtie en Hermitage loopt de helling op tot 60 procent, en de wijngaarden zijn met muurtjes, chalets genoemd, in terrassen gelegd. Alles gebeurt met de hand, de stokken staan aan houten palen in plaats van op draad en de opbrengst is laag. Dat verklaart de prijs, en het verklaart ook het karakter: Syrah van graniet is donker, strak, peperig en heeft een rokerige, soms bloedachtige of olijfachtige kant die je in het zuiden niet vindt. Jancis Robinson noemt de noordelijke Rhône al decennia de maatstaf voor Syrah wereldwijd, volgens JancisRobinson.com de plek waar de druif zijn meest expressieve en langstlevende vorm bereikt.
Van noord naar zuid: de appellations
Côte-Rôtie: de geroosterde helling
Net onder Vienne, rond het dorp Ampuis, ligt Côte-Rôtie: zo'n 300 hectare op zuidoostelijk gerichte terrassen boven de rivier. De naam verwijst naar de zon die hier de hele dag op de helling staat. Traditioneel onderscheidt men de Côte Brune, met ijzerhoudende klei die krachtige, tannineuze wijnen geeft, en de Côte Blonde, met lichtere, kalkrijke grond die elegantere wijnen oplevert. Syrah mag worden aangevuld met maximaal 20 procent Viognier, die mee wordt vergist en de wijn zijn kenmerkende bloemige neus van viooltjes en abrikoos geeft.
E. Guigal domineert de appellation. Het huis bezit de drie beroemdste percelen, La Mouline, La Landonne en La Turque, die als de La La's bekendstaan en door Robert Parker herhaaldelijk met 100 punten zijn beloond. Ze kosten 300 euro of meer per fles en worden drie en een half jaar in nieuw eikenhout gerijpt. Toegankelijker zijn de Côte-Rôtie van Guigal zelf (de Brune et Blonde, rond 60 euro), en de wijnen van kleinere domeinen als Jamet, Rostaing, Jean-Michel Gerin en Stéphane Ogier, die 45 tot 100 euro kosten en vaak minder hout en meer terroir laten zien.
Condrieu en Château-Grillet: wit van Viognier
Direct ten zuiden van Côte-Rôtie ligt Condrieu, de thuisbasis van Viognier en de enige appellation in Frankrijk die alleen deze druif toestaat. Op zo'n 200 hectare granietterrassen groeit een witte wijn met perzik, abrikoos, jasmijn en een vette, bijna olieachtige textuur, met weinig zuur. Een goede Condrieu kost 30 tot 60 euro en drink je jong, binnen drie tot vijf jaar. Binnen Condrieu ligt Château-Grillet, een monopole van 3,5 hectare, een van de kleinste appellations van Frankrijk, nu eigendom van de familie Pinault van Château Latour. Alles over de druif en de wijn lees je in ons artikel over Viognier en Condrieu.
Saint-Joseph: zestig kilometer westoever
Saint-Joseph is de langste appellation van het noorden en strekt zich zo'n 60 kilometer langs de westoever van de Rhône uit, van Chavanay tot onder Tournon. De uitbreiding van de appellation in de jaren zeventig naar vlakkere, minder geschikte grond heeft de reputatie geen goed gedaan, en Saint-Joseph is daardoor wisselvallig: van soepel en fruitig tot serieus en gelaagd. De historische kern rond Tournon en Mauves, tegenover de Hermitage-heuvel, levert de beste wijnen. Namen om te zoeken: Domaine Gonon, Chave (die hier ook een Saint-Joseph maakt), Coursodon, Gripa en Faury. Prijs 18 tot 40 euro, en de witte Saint-Joseph van Marsanne en Roussanne is een ondergewaardeerde parel bij de picodon, het geitenkaasje van de streek.
Hermitage: de heuvel
Boven Tain-l'Hermitage verrijst een granieten heuvel van 137 hectare met op de top een kleine kapel, Saint-Christophe, die sinds de negentiende eeuw eigendom is van Paul Jaboulet Aîné en de naam gaf aan La Chapelle, een van de beroemdste wijnen van Frankrijk. De 1961 geldt als een van de grootste wijnen van de twintigste eeuw en haalt op veilingen vele duizenden euro's per fles. Hermitage is Syrah op zijn monumentaalst: dicht, donker, met rook, leer, zwarte olijf en een rijpingspotentie van dertig jaar of meer. Maximaal 15 procent Marsanne en Roussanne mag worden toegevoegd, en de witte Hermitage van die twee druiven is zelf een rariteit die decennia mee kan.
De heuvel is verdeeld in lieux-dits met eigen karakter: Les Bessards op puur graniet geeft structuur, Le Méal met zijn keien kracht, L'Hermite op de top finesse. De grote producenten, Chave, Chapoutier en Jaboulet, blenden meestal over de percelen, al maakt Chapoutier ook perceelswijnen zoals L'Ermite en Le Pavillon die honderden euro's kosten. Reguliere Hermitage van Chapoutier, Jaboulet, Delas of Ferraton kost 60 tot 150 euro; Chave begint bij 200 euro en is zelden in de winkel te vinden.
Crozes-Hermitage: de betaalbare buur
Rondom de heuvel, vooral op de vlakkere terrassen ten zuiden en oosten van Tain, ligt Crozes-Hermitage, met ruim 1.700 hectare de grootste appellation van het noorden. De bodem is hier grind en löss in plaats van graniet, de wijnen zijn lichter en vroeger drinkbaar, en de prijs ligt op 12 tot 25 euro. Dat maakt Crozes de ideale instap in de noordelijke Rhône. De coöperatie Cave de Tain is betrouwbaar; domeinen als Alain Graillot, Yann Chave, Domaine Combier en Domaine des Lises maken Crozes die de reputatie van de appellation ver te boven gaan.
Cornas: honderd procent Syrah
Tien kilometer ten zuiden van Tournon, in een zuidgericht amfitheater van graniet, ligt Cornas: 145 hectare, uitsluitend Syrah, geen witte druif toegestaan. De wijnen waren vroeger berucht ruw en tannineus, maar een nieuwe generatie maakt ze toegankelijker zonder de donkere kracht te verliezen. Auguste Clape is de referentie, met Thierry Allemand als de meest gezochte naam onder liefhebbers; Vincent Paris, Alain Voge en Domaine du Tunnel zijn uitstekend en iets betaalbaarder. Prijs 35 tot 80 euro, Allemand en Clape meer. Cornas heeft vijf tot tien jaar nodig.
Saint-Péray: wit en bubbels
De zuidelijkste appellation van het noorden, tegenover Valence, maakt alleen witte wijn van Marsanne en Roussanne, stil en mousserend. De schuimwijn van Saint-Péray was in de negentiende eeuw beroemd (Wagner liet hem naar Bayreuth komen), raakte in de vergetelheid en wordt nu door Chapoutier, Alain Voge en Domaine du Tunnel nieuw leven ingeblazen. Een leuke afsluiter voor 15 tot 25 euro.
Tain-l'Hermitage als uitvalsbasis
Tain-l'Hermitage is een stadje van 6.000 inwoners aan de oostoever van de Rhône, met Tournon-sur-Rhône aan de overkant, verbonden door de Passerelle Marc Seguin, een voetgangersbrug uit 1849. Het ligt op 1 uur van Lyon en 2 uur 10 van Parijs met de TGV naar Valence TGV, van waar het nog een kwartier rijden is. Vanuit Nederland is het 900 kilometer, een lange rijdag of een trein van ruim zes uur.
Overnachten in Tournon-sur-Rhône? Bekijk hotels en B&B's op Booking.com →
Het stadje is volledig op wijn ingericht en dat maakt het, anders dan de rest van het noorden, geschikt voor wie zonder afspraak wil proeven:
- M. Chapoutier heeft aan de hoofdstraat een wijnbar en proeflokaal waar je voor 15 tot 25 euro een reeks Crozes, Saint-Joseph en Hermitage proeft, en organiseert wandelingen en fietstochten door de wijngaarden. Het huis werkt biodynamisch en zet braille op zijn etiketten.
- Cave de Tain, de coöperatie, heeft een modern proeflokaal met alle appellations van het noorden onder één dak en is de goedkoopste manier om te vergelijken.
- Paul Jaboulet Aîné heeft aan de Place du Taurobole het Vineum, een wijnbar met restaurant waar La Chapelle per glas te proeven is in sommige jaargangen.
- Cité du Chocolat Valrhona: de chocoladefabrikant van de Franse patisserie heeft hier zijn hoofdkwartier en een interactief museum met proefstations. Entree circa 12 euro; de combinatie van donkere chocolade met een rijpe Hermitage is een lokale klassieker.
De wandeling naar de kapel op de Hermitage-heuvel begint bij de kerk en duurt drie kwartier omhoog. Je loopt dwars door de percelen van Chave en Chapoutier, ziet de muurtjes en de bodemverschillen van dichtbij en hebt bovenaan uitzicht over de rivier, Tournon en de wijngaarden van Crozes. Gratis, en in de ochtend het mooist.
Slapen en eten
Tain heeft een handvol hotels; Tournon aan de overkant is rustiger en goedkoper, met een kasteel en een oud centrum. Reken op 90 tot 150 euro per nacht. Eten doe je bij Le Mangevins in Tain (natuurwijnen, bistrokeuken, reserveren) of in een van de restaurants aan de kade van Tournon. De specialiteiten zijn Lyonnais: quenelles van snoek, saucisson, en de picodon uit de Ardèche bij een witte Saint-Joseph. Wie een halve dag over heeft, rijdt de Ardèche in naar de Gorges du Doux of neemt de stoomtrein Train de l'Ardèche vanuit Tournon.
Domeinen bezoeken: de regels van het noorden
Buiten Tain geldt een andere wet dan in het zuiden: vrijwel alle domeinen ontvangen alleen op afspraak, en de beroemdste helemaal niet. Chave ontvangt geen bezoekers. Guigal heeft in Ampuis een bezoekerscentrum met proeverij, op afspraak via de website. Clape in Cornas ontvangt op afspraak voor liefhebbers die vooraf mailen. Kleinere domeinen in Saint-Joseph en Crozes zijn gastvrij maar werken met twee of drie mensen; mail een week vooraf, kom op tijd en koop iets. Op zondag en maandag is bijna alles gesloten.
De prijzen bij de producent liggen 20 tot 30 procent onder de Nederlandse winkelprijs, maar de toppers zijn ook aan de deur op allocatie en vaak uitverkocht. Wie La Chapelle of Chave wil, koopt die via een goede wijnhandel in Nederland; vergelijk prijzen via Wine-Searcher voordat je ter plaatse teleurgesteld raakt.
Jaargangen
De noordelijke Rhône is gevoeliger voor het weer dan het zuiden. 2010 en 2015 zijn klassiek groot. 2016 is elegant, 2017 rijp en krachtig, 2018 warm en vol, 2019 uitstekend met kracht en frisheid. 2020 is zacht en vroeg drinkbaar, 2021 koel en klein door vorst, met strakke wijnen die puristen waarderen. 2022 en 2023 waren heet en droog; de wijnen zijn rijp en toegankelijk. Een Hermitage of Cornas uit een groot jaar heeft tien jaar nodig; Crozes en Saint-Joseph drink je vanaf drie jaar.
Voor wie is de noordelijke Rhône geschikt?
Voor wie Syrah wil begrijpen en bereid is vooraf te plannen. De wijnen zijn serieus, de landschappen indrukwekkend en Tain-l'Hermitage is een van de prettigste wijnstadjes van Frankrijk. Minder geschikt voor wie spontaan van caveau naar caveau wil hoppen; daarvoor is het zuiden met Châteauneuf-du-Pape veel beter ingericht. Ook het budget telt: buiten Crozes en Saint-Joseph begint het serieuze werk bij 40 euro per fles.
Een goede combinatie is twee nachten in Tain en daarna doorrijden naar Orange of Avignon, een uur zuidelijker, voor de Grenache-wereld van Gigondas en de Dentelles. Zo proef je in één week beide gezichten van de Rhône. Wie thuis wil beginnen, vindt in onze selectie Syrah-wijnen regelmatig een Crozes-Hermitage of Saint-Joseph om het noordelijke profiel te leren kennen.
