Lambrusco heeft een imago-probleem. Wie opgroeit met de zoete, paarsrode bubbels uit de supermarkt . het soort fles dat je voor vijf euro koopt en bij de borrel neerzet . begrijpt niet waarom wijnkenners hier warme gevoelens bij krijgen. Toch zijn die gevoelens er. En ze zijn gegrond. Want de lambrusco die je in Emilia Romagna drinkt, in een trattoria in Modena of op een boerderij buiten Reggio Emilia, heeft weinig te maken met de massaproductie die decennialang ons beeld heeft bepaald. Het is tijd om die twee werelden uiteen te trekken.
Wat lambrusco eigenlijk is: druif, streek en stijl tegelijk
Lambrusco is geen enkelvoudig druivenras. Het is een familie van verwante druivenrassen, allemaal inheems in de Po-vlakte en de heuvels ten zuiden daarvan. De bekendste zijn Lambrusco Grasparossa, Lambrusco Salamino en Lambrusco di Sorbara. Ze groeien allemaal in Emilia Romagna, maar produceren sterk uiteenlopende wijnen. Sorbara is het meest verfijnd: licht van kleur, bijna roze, met een hoge zuurgraad en bloemige aroma's van viooltjes en aardbeien. Grasparossa is het tegenovergestelde: donker, tannineus, met een aardse diepte die doet denken aan bramen en pruimen.
De mousserende wijn die je van deze druiven maakt, bestaat in twee stijlen. De eerste is de metodo charmat, waarbij de tweede gisting plaatsvindt in grote autoclaaf-tanks. Dit is de methode voor de meeste commerciële producties. De tweede is de metodo ancestrale, ook wel rifermentazione in bottiglia genoemd: de wijn gist door op fles, zonder disgorgeren, wat een licht troebele wijn oplevert met fijnere, minder agressieve bellen. Deze tweede stijl is de oude manier. Boeren in de Apennijnen maakten eeuwenlang wijn die in de kelder doorwerkte. Het resultaat was altijd lichtbruisend, altijd een beetje ongetemd. Precies die ongetemdheid is nu populair bij een nieuw publiek.
Belangrijk voor wie een fles koopt: de meeste serieuze lambrusco bevat residusuiker tussen de twee en twaalf gram per liter. Dat is secco of semisecco. De zoete versies die het imago van de wijn hebben beschadigd, bevatten soms meer dan vijftig gram per liter suiker. Op het etiket staat altijd de aanduiding. Kijk ernaar.
De appellaties: waar lambrusco zijn beste vorm vindt
Emilia Romagna telt meerdere DOC-appellaties voor lambrusco, elk met eigen regels voor druivenrassen en stijl. De bekendste zijn Lambrusco di Sorbara DOC, Lambrusco Grasparossa di Castelvetro DOC, Lambrusco Salamino di Santa Croce DOC en Lambrusco Reggiano DOC. Daarnaast is er Lambrusco dell'Emilia IGT, een minder strenge aanduiding die meer ruimte geeft aan wijnmakers die buiten de regels willen werken.
Lambrusco di Sorbara is de appellatie die internationale wijnkenners het vaakst noemen als het gaat om kwaliteit. Decanter heeft meerdere keren gewezen op de uitzonderlijke frisheid van deze wijn. De druiven groeien op zandige alluviale bodems langs de Secchia-rivier, met een hoge grondwaterspiegel die de rijping vertraagt en de zuurgraad hoog houdt. Jancis Robinson beschreef Sorbara in haar Oxford Companion to Wine als "arguably the finest of all lambruscos", met een smaakprofiel dat eerder aan een elegante rode dan aan een conventionele mousserende wijn doet denken. Een goede Sorbara heeft een alcoholpercentage van slechts elf procent, een levendige bubbel en een afdronk van granaatappel en citrus. Dat is een andere wereld dan de zoete supermarktfles.
Grasparossa di Castelvetro groeit op kalkrijke kleigronden in de heuvels ten zuiden van Modena. De wijn is voller, donkerder en heeft meer tannine. Een fles met rijp fruit van bramen en vlierbes, combineerbaar met gegrild vlees. Wine Spectator beoordeelde meerdere producenten uit deze appellatie met scores tussen 88 en 91 punten, wat aangeeft dat de beste voorbeelden het niveau van serieuze rode wijn benaderen.
Proeven in Emilia Romagna: hoe het er werkelijk uitziet
We bezochten Emilia Romagna in oktober, tijdens de oogst. De Po-vlakte lag die ochtend onder een dikke mistlaag, het soort mis dat pas rond het middaguur optrok. Bij een klein wijnhuis buiten Carpi, tussen de fruitbomen en de wijngaarden van Sorbara, schonk de wijnmaker ons een glas van zijn niet-gedisgorgeerde 2022 rechtstreeks uit een koele kelder. De wijn was roze, troebel, licht bruisend. Hij rook naar verse aardbeien en natte steen. Er zat bijna geen suiker in. We dronken het uit kleine tumblerglazen, staand in de kelder. Dat is hoe men hier drinkt.
De wijnmaker, een man van in de vijftig die het bedrijf van zijn vader heeft overgenomen, vertelde dat hij de metodo ancestrale gebruikt omdat hij zijn druiven niet wil "verbeteren" in een autoclaaf. Zijn jaarproductie is minder dan 8.000 flessen. Hij exporteert niets. "Wie wil proeven, moet komen," zei hij. Dat is een waarschuwing voor wie deze wijn thuis wil drinken: de interessantste lambrusco vind je zelden in een Nederlandse slijterij.
Later diezelfde dag aten we tortellini in brodo bij een trattoria in de buurt van Nonantola. De eigenares zette een karaf lambrusco op tafel zonder dat we ernaar gevraagd hadden. De wijn was koud, licht bruisend, droog. De combinatie met de vettige bouillon en het verse pasta was zo logisch dat je bijna niet begreep waarom je ooit iets anders zou willen drinken. Dat is de kern van lambrusco: het is geen showwijn, het is een etenswijn.
Lambrusco kopen: waar je op let
De markt voor lambrusco is opgedeeld in twee segmenten die nauwelijks iets met elkaar gemeen hebben. Het eerste segment is de massaproductie: grote coöperaties die miljoenen flessen per jaar maken voor supermarkten wereldwijd. Deze wijnen zijn vaak goedkoop, zoet en weinig complex. Ze zijn niet per se slecht, maar ze zijn ook niet interessant. Het tweede segment is de kleine producent die op ambachtelijke schaal werkt, soms biologisch of biodynamisch, met lage opbrengsten van dertig tot vijftig hectoliter per hectare.
Als je lambrusco serieus wilt nemen, let dan op de volgende punten:
- Zoek naar "secco" op het etiket. Dit betekent droog, met minder dan vijftien gram residusuiker per liter. Vermijd "dolce" tenzij je bewust een dessertachtige stijl zoekt.
- Let op de appellatie. Lambrusco di Sorbara en Lambrusco Grasparossa di Castelvetro zijn de twee appellaties met het hoogste gemiddelde kwaliteitsniveau.
- Kies voor metodo ancestrale als je kunt. Deze wijnen zijn complexer en tonen de druif beter, maar kunnen troebel zijn en een lagere druk hebben dan je gewend bent. Dat is normaal en geen gebrek.
- Controleer het alcoholpercentage. Een goede lambrusco zit tussen de 10,5 en 12,5 procent. Significant hogere waarden wijzen op een zoetere of rijpere stijl.
- Prijs als signaal. Serieuze lambrusco kost tussen de tien en twintig euro per fles. Alles onder de zes euro is vrijwel zeker massaproductie.
Wil je snel een overzicht van mousserende wijnen uit het hogere segment? Bij onze top 10 mousserende wijnen van dit moment staan regelmatig interessante Italiaanse bubbels, waaronder af en toe een goede lambrusco. Voor een bredere selectie Italiaanse rode wijnen kun je terecht in onze koopgids voor de beste Italiaanse rode wijnen van dit moment.
Waarom dit de moeite waard is voor de wijntoerist
Emilia Romagna staat niet bovenaan de lijst van wijntoeristische bestemmingen in Italië. Toscane trekt de meeste bezoekers, Piemonte wint terrein bij het serieuze publiek. Emilia Romagna is de culinaire regio waar iedereen van eet, maar waar weinig mensen naartoe reizen voor de wijn. Dat is precies de reden om het te doen. De drukte is er niet, de prijzen zijn laag en de gastvrijheid is groot.
Modena is de logische uitvalsbasis. De stad heeft een rijke eetcultuur, van ambachtelijke aceto balsamico tot de Michelinsterrestaurants van Massimo Bottura. De wijnhuizen in de omgeving zijn zelden op toeristen ingesteld, wat betekent dat je een afspraak moet maken. Bel van tevoren, spreek een beetje Italiaans of neem iemand mee die dat kan. De meeste kleine producenten ontvangen bezoekers graag, maar zonder vooraankondiging kom je nergens binnen.
Een realistisch dagprogramma: 's ochtends een bezoek aan een wijnhuis in de Sorbara-zone ten noorden van Modena, 's middags lunch in een trattoria met zelfgemaakte pasta en een karaf huislambrusco, 's middags een rit naar de heuvels van Castelvetro voor een andere stijl van de druif. De afstanden zijn klein. De contrasten zijn groot.
Voor wie Italië wil combineren met andere regio's: de herfst is de beste tijd voor zowel Emilia Romagna als Toscane. Beide regio's zijn goed bereikbaar vanuit Bologna, dat uitstekende treinverbindingen heeft met Florence en Milaan. Een reisroute door het noorden van Italië waarbij je lambrusco combineert met Barolo uit Piemonte of Chianti uit Toscane, biedt een gevarieerd beeld van wat de Italiaanse wijntraditie werkelijk inhoudt.
Lambrusco is geen grote wijn in de klassieke zin. Het is geen wijn om bij kaarslicht te decanteer en uren te analyseren. Het is een wijn die bestaat bij de gratie van eten, gezelschap en een tafel vol schalen. Wie dat begrijpt, snapt ook waarom sommige van de beste wijnmensen ter wereld er zo enthousiast over zijn. Niet omdat het indrukwekkend is, maar omdat het klopt.
