Toscane is meer dan wijngaarden. Veel meer. En toch worden de meeste reizen er op z'n minst voor de helft gevuld met tastings, kelderbezoeken en wijnpauzes. Niks mis mee, maar als je reisgezel minder enthousiast is over de zesde Sangiovese van de dag, of als je zelf gewoon even iets anders wilt, dan biedt deze regio genoeg om een hele week mee te vullen zonder ook maar één kurkentrekker aan te raken.
Dit artikel is voor wie Toscane wil combineren. De wijnstreek als vertrekpunt, maar het omliggende landschap, de steden en de cultuur als even belangrijke bestemming. Niet drie tastings per dag, maar één goede tasting aangevuld met een middag die je net zo goed bijblijft.
Siena en San Gimignano: meer dan een dagje cultuur
Siena verdient een volle dag, minstens. De Piazza del Campo is één van de mooiste middeleeuwse stadspleinen van Europa, en dat is geen overdrijving. Ga er vroeg naartoe, voor de touringcars arriveren. Op een vroege ochtend in september liepen we er vrijwel alleen. De stad is gebouwd voor voetgangers: smalle straten, plotselinge doorkijkjes naar het omringende heuvellandschap, bakkerijen die al vroeg open zijn. Het Duomo di Siena is van binnen ronduit overweldigend, met zijn gestreepte marmeren pilaren en de inlegwerkvloer die je het grootste deel van het jaar niet te zien krijgt. Alleen in augustus en september wordt die vrijgelegd.
San Gimignano ligt op ongeveer een uur rijden en is kleiner, drukker in het hoogseizoen en toeristische dan Siena. Ga er niet op een zaterdagmiddag in juli naartoe: het is dan bijna ondoenlijk. Maar op een doordeweekse ochtend in mei of september is het dorp werkelijk prachtig. De middeleeuwse torens, ooit een teken van rijkdom en macht van rivaliserende families, steken boven het landschap uit.
Proef hier de Vernaccia di San Gimignano, de enige DOCG-witte wijn uit Toscane. De wijn wordt gemaakt van 100% Vernaccia-druiven op bodems van zandsteen en klei, wat hem een typische mineraliteit geeft die je in weinig andere Italiaanse witte wijnen terugvindt. Fris, droog, licht nootachtig. Wijnhuis Panizzi maakt een van de overtuigendere versies: de druiven worden koel vergist op roestvrij staal, wat de fruitigheid en de zuurgraad bewaart. Een mooie tegenhanger na een ochtend lopen, en een goed argument om ook de wijnkaart in San Gimignano serieus te nemen. Tastings bij kleinere aanbieders buiten de hoofdstraat beginnen doorgaans rond €10-15 per persoon.
De thermale bronnen van Saturnia
Op een dinsdagochtend in mei stonden we als vrijwel enigen bij de Cascate del Mulino. De mist hing nog laag over het dal, het zwavelhoudende water dampte lichtjes op en het enige geluid was het klotsen van de kleine waterval die het bassin voedt. Later op de ochtend arriveerden de eerste bezoekers met koelboxen en handdoeken. Maar dat eerste uur was van ons.
De bronnen zijn gratis toegankelijk, 24 uur per dag, 365 dagen per jaar. Het water heeft een constante temperatuur van 37 graden en ruikt licht naar zwavel, wat in de eerste minuten even wennen is maar daarna nauwelijks opvalt. De bronnen liggen in de Maremma, het zuidwestelijke deel van Toscane dat veel bezoekers overslaan, en dat is precies waarom het er rustiger is dan je zou verwachten. Ga vroeg, voor negen uur 's ochtends, of bij zonsondergang. Overdag in het hoogseizoen staan er rijen auto's langs de smalle weg en is het bassin drukbezet.
De Maremma kent een ander landschap dan de Chianti of de Val d'Orcia: ruiger en minder gepolijst. Wie hier verblijft, combineert het makkelijk met een bezoek aan Tenuta San Guido in Bolgheri, niet ver rijden.
Val d'Orcia en de mooiste uitzichtpunten van Toscane
De Val d'Orcia is een Unescoerfgoedgebied, en als je er eenmaal staat weet je precies waarom. De golvende heuvels, de cipressen langs rechte wegen, de eenzame boerderijen in de verte: het ziet eruit als een schilderij, maar dan echt. De bekendste foto's worden gemaakt bij de Cappella della Madonna di Vitaleta tussen San Quirico d'Orcia en Pienza, en bij de cipressen langs de Via Francigena bij Bagno Vignoni.
Pienza zelf is een klein Renaissancestadje dat in de vijftiende eeuw werd ontworpen als modelstad door paus Pius II. Het heeft een perfecte schaal: in dertig minuten heb je het gezien, maar er zijn goede restaurants en de lokale Pecorinkaas is uitstekend. Combineer dit met een picknick op een van de heuvels, een fles locale wijn erbij, en je hebt een middag die niemand snel vergeet. De Chiantiregio ligt niet ver weg en biedt vergelijkbare landschappelijke kwaliteiten als je de route aanpast.
Vespatour, truffeljacht en kookworkshop: actieve alternatieven
Een Vespatour door het Chiantilandschap klinkt clichématig maar werkt in de praktijk gewoon heel goed. Aanbieders in Greve in Chianti en Siena verhuren scooters per dag of organiseren begeleide tochten. Het voordeel boven de auto: je rijdt langzamer, stopt vaker, ruikt het landschap. Lavendel in augustus, vers gemaaid hooi, de geur van warme aarde na een regenbui. Op een Vespa valt dat niet te missen. Dagverhuur kost doorgaans €60-90 per scooter; begeleide groepstochten van een halve dag beginnen rond €75 per persoon.
Truffeljacht is een serieuze activiteit in Toscane, geen louter toeristische attractie. De witte truffel, gevonden in de buurt van San Miniato en in het bosrijke gebied rond Volterra, is een van de duurste ingrediënten ter wereld. Een halve ochtend met een lokale trifolao en zijn hond geeft een eerlijk beeld van hoeveel werk en kennis er achter dit product zit. Reken op €60-90 per persoon voor een excursie van twee à drie uur. Aanbieder kiezen op aanbeveling van het agriturismo waar je verblijft werkt beter dan boeken via internationale platforms: je krijgt dan vaker een authenticere ervaring en een kleiner gezelschap.
Kookworkshops zijn in Toscane inmiddels een gevestigd aanbod. Kies bij voorkeur voor een workshop die 's ochtends begint op een boerenmarkt, gevolgd door koken in een Toscaanse boerderij. Pasta met wild zwijn, ribollita, cantuccini met vin santo: dit soort gerechten leer je hier in hun juiste context. Kwalitatief goede workshops beginnen rond €80-120 per persoon, exclusief wijn. Zoek naar workshops die maximum acht deelnemers accepteren. Alles daarboven wordt het al snel een demonstratie in plaats van een les.
Een stranddag in de buurt van Bolgheri
Weinig mensen associëren Toscane met een stranddag, maar de kust bij Bolgheri en Castagneto Carducci ligt op minder dan twee uur rijden van Florence. De stranden zijn lang, deels bewaard gebleven als natuurgebied, en de zee is helder. Marina di Castagneto en Marina di Bibbona zijn populaire kustplaatsen maar minder overbelast dan de Cinque Terre.
De combinatie die hier vanzelf ontstaat is mooi meegenomen. 's Ochtends strand, 's middags een bezoek aan de befaamde cipresboulevard van Bolgheri, de Viale dei Cipressi. 's Avonds proeven bij een wijnhuis in de buurt.
Bolgheri is de appellatie achter Sassicaia en andere Supertoscanen. In 1985 ontving Sassicaia van Robert Parker een legendarische 100-punten-score voor de 1985 jaargang, wat de internationale doorbraak van deze stijl definitief markeerde. De wijnen werden gemaakt buiten de traditionele Italiaanse regelgeving om, met internationale druivenrassen zoals Cabernet Sauvignon en Merlot. In 1994 verkreeg Sassicaia als enige wijn in Italië een eigen DOC binnen een bestaande appellatie: DOC Bolgheri Sassicaia. Dat precedent illustreert hoe groot de invloed van dit wijnhuis op de Italiaanse wijncultuur is geweest.
Castello Banfi is een van de grotere wijnhuizen die ook voor bezoekers zonder reservering relatief toegankelijk is. Tastings starten vanaf €25 per persoon. In Bolgheri zelf zijn de kleinere aanbieders persoonlijker en vaak informatief over de lokale terroir. Wie meer wil weten over de bredere Toscaanse wijnwereld, vindt een goed overzicht op onze Toscane regiospagina.
Praktische tips voor een gevarieerde Toscaanreis
De beste periode voor een gevarieerde reis door Toscane is mei, vroeg juni of september. Juli en augustus zijn heet en druk, met name in de populaire plaatsen. Oktober is mooi voor de herfstkleuren en de olijvenoogst, maar de dagen zijn korter en sommige aanbieders zijn dan al gesloten.
Een auto is vrijwel onmisbaar als je de regio echt wilt verkennen. De meeste bezienswaardigheden liggen buiten steden en openbaar vervoer is beperkt. Huur een kleine auto met handgeschakelde versnellingsbak, want de smalle wegen in dorpen als Monteriggioni of Montepulciano laten grote automaten lastig manoeuvreren.
Reserveer voor populaire activiteiten zoals truffeljacht of kookworkshops ruim van tevoren, zeker in het hoogseizoen. De Cascate del Mulino bij Saturnia zijn altijd gratis toegankelijk en vereisen geen reservering, maar reken op drukte op zomerse weekenden. Siena en San Gimignano zijn per dag bezoekbaar vanuit de meeste verblijfplaatsen in het hart van Toscane.
Wie meer inspiratie zoekt voor een bredere Italiaanse wijnreis, leest ook over de drie Italiaanse koningswijnen of over Piemonte als alternatieve bestemming voor wie wijn en cultuur wil combineren op een iets rustiger manier.
