Cava is de bruisende wijn die Spanje groot heeft gemaakt op de internationale mousserende wijnmarkt, maar de meeste mensen kennen hem alleen van de supermarktschappen. Wie hem wil begrijpen, moet naar het Penedès. De regio rond het stadje Sant Sadurní d'Anoia, zo'n veertig kilometer ten zuidwesten van Barcelona, is het kloppende hart van de cavaproductie. Hier staan de grote historische bodega's naast kleine familiebedrijven die al generaties lang met dezelfde druivenrassen werken. Het landschap is er rustiger dan je verwacht: glooiende heuvels, brede wijngaarden en een ingetogen sfeer die ver af staat van het toeristische geweld van de Costa Brava.
Wat cava eigenlijk is, en waarom het Penedès ertoe doet
Cava is een Spaanse mousserende wijn gemaakt volgens de traditionele methode, waarbij de tweede gisting plaatsvindt in de fles. Dat is dezelfde techniek als bij champagne, maar hier houdt de gelijkenis voor een deel op. De druivenrassen zijn anders: de klassieke cava wordt gemaakt van Macabeo, Xarel·lo en Parellada. Die laatste twee groeien vrijwel uitsluitend in het Penedès, en dat geeft de wijn een karakter dat je nergens anders vindt. Macabeo brengt frisheid en florale tonen, Xarel·lo structuur en aards gewicht, Parellada delicatesse en een lichte bloemigheid.
De DO Cava, de officiële appellatie, werd in 1986 formeel vastgelegd en bestrijkt technisch gezien meerdere Spaanse regio's. Meer dan negentig procent van alle cava komt echter uit het Penedès. Sinds 2020 bestaat er bovendien de strengere classificatie Cava de Paraje Calificado, vergelijkbaar met een Grand Cru status, voor wijngaarden die voldoen aan extra hoge eisen op het gebied van opbrengst, handmatige oogst en minimale rijping. De maximale opbrengst voor deze categorie is vastgesteld op 48 hectoliter per hectare, aanzienlijk lager dan het algemene maximum voor DO Cava. Wie wil begrijpen waarom cava serieuzer genomen wordt dan tien jaar geleden, moet juist deze categorie proberen. Wine Spectator kende de Gramona Imperial Gran Reserva 2017 een score van 93 punten toe (editie november 2022) en wees daarmee op de kwaliteitssprong die kleine producenten in het Penedès hebben doorgemaakt. Topproducenten als Gramona en Recaredo scoren geregeld boven de 90 punten.
Het terroir van Sant Sadurní d'Anoia
De bodem rond Sant Sadurní d'Anoia bestaat hoofdzakelijk uit kalksteen en klei, met hier en daar zandige laagjes die de drainage verbeteren. De ligging op zo'n tweehonderd meter hoogte zorgt voor koelere nachten dan je zou verwachten voor een Mediterraan klimaat. Die temperatuurschommelingen tussen dag en nacht zijn gunstig voor de aromaontwikkeling en zuurgraad van de druiven, eigenschappen die later in de mousserende wijn doorklinken als levendigheid en lengte.
Op een koele ochtend in september proefden we de Recaredo Turo d'en Mota 2015, een Cava de Paraje Calificado gemaakt van 100% Xarel·lo met een dosage van slechts 2 g/l. De minerale, bijna zoute afdronk deed denken aan zeebries gemengd met rijp citroenschil, met een ondertoon van wit fruit en natte steen. De wijnmaker wees ons op de witte kalksteenblokken die letterlijk uit de aarde steken tussen de wijnstokken op zijn percelen. Die steenachtige ondergrond, zo legde hij uit, is precies de reden waarom deze wijn zo droog en scherp gedefinieerd is. Decanter kende de Turo d'en Mota al meerdere malen een Platinum onderscheiding toe, en na dat moment in de kelder begrepen we waarom.
Bodega's bezoeken in het Penedès: waar te beginnen
Sant Sadurní d'Anoia telt meer dan tachtig producenten, van industriële reuzen tot piepkleine familiebedrijven. Voor een eerste bezoek is het verstandig om niet meer dan twee of drie bodega's per dag te plannen. Een grondig bezoek met proeverij duurt al snel anderhalf tot twee uur, en je smaakpapillen hebben na de derde flight mousserende wijn echt rust nodig.
Freixenet en Codorníu zijn de bekendste namen, en hun bezoekerscentra zijn professioneel ingericht voor grote groepen. Freixenet verwerkt jaarlijks meer dan honderd miljoen flessen en de kelderrondleiding is indrukwekkend qua schaal. De gangen zijn koel en schemerig, met kilometers aan rekken vol rijpende flessen. Voor wie specifiek op zoek is naar ambachtelijke cava met terroirexpressie zijn de kleinere producenten echter interessanter.
Drie bodega's die een bezoek verdienen
Recaredo in Sant Sadurní d'Anoia is een logisch startpunt voor de serieuze wijnliefhebber. Dit familiebedrijf werkt volledig biologisch en biodynamisch, met lange rijpingstijden en lage doseringen. Hun Corpinnat-wijnen, een kwaliteitslabel dat door de beste Penedès-producenten gezamenlijk is opgericht, zijn een bewijs dat cava kan concurreren met middelklasse champagne. Recaredo is gesloten op zondag en maandag. Bezoeken zijn mogelijk dinsdag tot en met zaterdag tussen 10:00 en 17:00 uur, uitsluitend op afspraak via hun website. Verwacht een dagdeel kwijt te zijn. Kosten voor een geleid bezoek met proeverij liggen rond de 25 tot 40 euro per persoon, inclusief btw.
Gramona, eveneens in Sant Sadurní d'Anoia, produceert wijnen met rijpingstijden van soms tien jaar of meer. Hun Imperial Gran Reserva bestaat uit een assemblage van voornamelijk Macabeo en Xarel·lo en krijgt minimaal drie jaar op de gist. De 2017 jaargang scoorde 93 punten bij Wine Spectator, wat voor een cava nog altijd uitzonderlijk is. Het bezoekerscentrum is kleiner dan bij de grote huizen en de rondleidingen zijn persoonlijker. Prijzen voor een proeverij starten rond de 20 euro inclusief btw. Reserveren is verplicht, ook buiten het hoogseizoen.
Albet i Noya is een pionier op het gebied van biologische wijnbouw in het Penedès en werkt al sinds de jaren tachtig zonder synthetische pesticiden. Ze maken naast cava ook stilstaande wijnen van inheemse druivenrassen als Pansa Blanca en Garnatxa Blanca. Een bezoek hier geeft een breder beeld van de regio dan alleen de mousserende productie. Proeverijen kosten gemiddeld 15 tot 25 euro per persoon inclusief btw. Let op: in juli en augustus zijn de wachttijden voor rondleidingen aanzienlijk langer door de toeristische drukte.
Praktische informatie voor je bezoek
- Bereikbaarheid: Sant Sadurní d'Anoia is per trein bereikbaar vanuit Barcelona Sants in ongeveer 45 minuten (lijn R4). Voor bodega's buiten het centrum heb je een auto of taxi nodig.
- Dagbudget: Reken op 50 tot 90 euro per persoon voor twee proeverijen, lunch en transport vanuit Barcelona.
- Beste reistijd: Mei, juni en september zijn aangenaam. Juli en augustus zijn erg warm en druk. Tijdens de oogst in september en oktober valt er extra te zien in de wijnhuizen.
- Taal: In de meeste bodega's wordt Engels gesproken, maar bij kleinere producenten is een paar woorden Spaans of Catalaans altijd welkom.
- Reservering: Bijna alle bodega's buiten de grote toeristische centra vragen om reservering. Loop niet zomaar aan, dat wordt vrijwel overal afgeraden.
- Toegankelijkheid: Grote kelders zoals die van Codorníu zijn deels toegankelijk voor mensen met beperkte mobiliteit, maar de stenen trappen en smalle gangen in kleinere bodega's zijn dat vaak niet. Informeer vooraf.
- Niet geschikt voor: Wie zoekt naar een relaxte strandreis met cava als bijzaak. Het Penedès vraagt om gerichte interesse en eigen vervoer buiten het dorp.
Cava versus champagne: een eerlijk vergelijk
De vergelijking tussen cava en champagne duikt geregeld op, en het is een die beide wijnen enigszins tekortdoet. Ze delen de productiemethode, maar de druivenrassen, het klimaat en de bodemgesteldheid zijn zo anders dat het gevoel in het glas fundamenteel verschilt. Champagne, gemaakt van Chardonnay, Pinot Noir en Pinot Meunier in het koele noordoosten van Frankrijk, heeft doorgaans meer brioche, room en appel. Cava heeft vaker citrus, wilde kruiden en een iets aardser profiel door de Xarel·lo. Jancis Robinson omschreef de stijl van de beste Penedès-producenten als "genuinely terroir-driven and no longer content to be seen as budget champagne alternatives."
Een eerlijk punt van kritiek is dat het grote volume in de cavasector, met tientallen miljoenen flessen per jaar, de gemiddelde kwaliteit lang heeft gedrukt. Goedkope cava is er nog altijd volop, en die rechtvaardigt de kritiek. Maar de topproducenten in het Penedès maken inmiddels wijnen die blind geproefd probleemloos meegaan met goede niet-vintage champagne. De prijzen zijn echter fors lager: een Cava Gran Reserva van goede kwaliteit kost in de winkel 15 tot 30 euro, een vergelijkbare champagne al snel het dubbele. Dat maakt de wijnreis naar het Penedès ook economisch interessant voor wie thuis wil drinken wat je hebt leren kennen. Voor meer context over mousserende wijnen en de vergelijking met champagne kun je ook de champagneregio in Frankrijk bekijken op Wijntripje.nl.
Een dagtrip vanuit Barcelona of een langer verblijf?
Veel reizigers combineren het Penedès met een verblijf in Barcelona, en dat is logistiek goed te doen. De treinverbinding is snel en goedkoop, en Sant Sadurní d'Anoia zelf is compact genoeg om in een dag te verkennen. Wie echter meer wil zien dan de bodega's in het dorp, en de wijngaarden in de heuvels wil bezoeken of richting het hogere Penedès wil rijden, doet er goed aan een nacht ter plaatse te blijven. Houd er rekening mee dat accommodatieaanbod in Sant Sadurní beperkt is. Reserveer in het hoogseizoen ruim van tevoren.
Vilafranca del Penedès, de hoofdstad van de regio en een kwartier rijden van Sant Sadurní, heeft een uitstekend wijnmuseum, de Vinseum, en een levendige markt op zaterdagochtend. De combinatie van een zaterdagmarkt, een museumbezoek en twee bodega's is een comfortabele invulling voor een tweedaags uitstapje. Wie de streek serieus neemt, kan ook doortrekken naar Priorat, een van Spanje's meest intrigerende wijnstreken, die zo'n anderhalf uur rijden naar het zuiden ligt.
Op de heenreis of terugreis via Barcelona loont het ook om even stil te staan bij de bredere wijnkaart van Spanje. Het Penedès is slechts één facet van wat dit land te bieden heeft, maar het is een bijzonder fascinerend facet, en cava is er de beste reden om te gaan.
