keer dat je afdaalt in zo'n krijtkelder, met het gedempte geluid van je eigen voetstappen en de koele lucht die je wangen raakt, begrijp je pas waarom dit product zoveel mystiek heeft opgebouwd.
Champagne is ook de enige Franse appellatie die zijn naam op het etiket zet zonder een bijkomende geografische aanduiding te hoeven vermelden. Dat maakt het systeem simpel voor de consument, maar verhult een enorme diversiteit. Binnen de AOC Champagne zijn er 319 gemeenten aangewezen, verdeeld over vijf departementen. De échelle des crus, een classificatiesysteem dat gemeenten beoordeelt op een schaal van 80 tot 100 procent, geeft inzicht in die hiërarchie. Zeventien gemeenten dragen de status Grand Cru (100%), drieënveertig gemeenten zijn Premier Cru (90 tot 99%). Dat onderscheid vertaalt zich direct in de druivenprijs, de samenstelling van cuvées en uiteindelijk in het smaakprofiel van de wijn.
Tijdens een bezoek aan Egly-Ouriet in Ambonnay, op een mistige oktoberochtend waarop de wijngaarden amper zichtbaar waren door de nevel, schonk wijnmaker Francis Egly ons een glas van zijn Blanc de Noirs Grand Cru zonder jaardatering en vertelde hoe hij bewust kiest voor een minimale dosage van onder de 3 gram per liter. De wijn had een boterbrioche-textuur, gestuwd door scherpe kersenzurigheid, met een afdronk die minuten bleef hangen. Dat soort gesprek, aan een eenvoudige houten tafel in een werkkelder die naar eikenhout rook, is wat de champagnestreek onderscheidt van een wijnbeurs in Amsterdam.
De vijf deelgebieden van de champagne regio
Wie de streek wil begrijpen, doet er goed aan de vijf belangrijkste deelgebieden te leren kennen. Ze liggen dicht bij elkaar, maar produceren herkenbaar verschillende wijnen.
Montagne de Reims
Dit bosrijke plateau ten zuiden van Reims is primair pinot noirland. De druiven groeien hier op noordhellingen, wat ongebruikelijk is maar door de reflectie van warmte vanuit het krijtplateau toch voldoende rijping oplevert. Wijnen van hier zijn doorgaans steviger van structuur, met diepte en aardse ondertonen. Dorpen als Bouzy, Ambonnay en Verzy dragen allemaal de Grand Crustatus.
Egly-Ouriet, een van de meest besproken kleine producenten van de Montagne de Reims, werkt uitsluitend met eigen wijngaarden rondom Ambonnay. Decanter kende de Egly-Ouriet Blanc de Noirs Grand Cru NV in november 2021 een score van 95 punten toe en omschreef de stijl als "auteur-champagne met een bourgondische ernst." De assemblage van dit huis bestaat doorgaans uit 95% pinot noir en 5% chardonnay, met een elevage op fles van minimaal 36 maanden, ver boven het wettelijk minimum van 15 maanden voor non-vintage champagne.
Vallée de la Marne
Langs de rivier de Marne strekt zich de langste aaneengesloten wijngaard van de streek uit. De Marnevallei is primair meunierland: een druivenras dat later uitloopt dan pinot noir en daardoor minder kwetsbaar is voor voorjaarsnachtvorst. Meunier geeft champagne een zachtere, fruitige en soms licht rustieke karakter. Wijnhuizen als Krug gebruiken meunier bewust in hun assemblages om complexiteit toe te voegen. De Krug Grande Cuvée 169ème Édition, een assemblage van gemiddeld 45% pinot noir, 35% chardonnay en 20% meunier met reservewijnen die tot twintig jaar oud zijn, ontving in 2021 van Decanter 97 punten.
Ter vergelijking: een NV Brut van Moët & Chandon bevat doorgaans 30 tot 40% reservewijnen en een dosage van 9 tot 12 gram per liter, terwijl een zero dosage blanc de blancs uit Le Mesnil-sur-Oger onder de 3 gram per liter blijft. Dat verschil in dosage bepaalt niet alleen de zoetheid maar ook hoe de zuurgraad van de wijn zich op de tong presenteert.
Côte des Blancs
Ten zuiden van Épernay ligt de Côte des Blancs, het hart van de chardonnay in de regio. De krijtheuvels hier zijn bijzonder steil en op het oosten gericht. Avize, Cramant, Le Mesnil-sur-Oger en Oger zijn alle Grand Cru en leveren de grondstof voor de meest geprezen blanc de blancs ter wereld. Een glas van deze streek heeft een frisse, citrusachtige zuurgraad met een kalkachtige nasmaak die lang aanhoudt.
Salon, een van de zeldzaamste champagnehuizen ter wereld, produceert uitsluitend chardonnay uit Le Mesnil-sur-Oger en brengt alleen in uitzonderlijke jaren een vintage uit. Robert Parker beoordeelde de Salon 2002 met 99 punten en omschreef de wijn als "de meest complete champagne die hij in jaren had geproefd." De streek leent zich uitstekend voor een middag rijden en proeven, waarbij elk dorp zijn eigen interpretatie van hetzelfde druivenras laat zien.
Côte de Sézanne en Côte des Bar
Verder naar het zuiden, voorbij de meer toeristische centra, liggen twee deelgebieden die minder bekendheid genieten maar des te interessanter zijn voor wie de regio beter wil leren kennen. De Côte de Sézanne lijkt op de Côte des Blancs maar heeft iets warmere omstandigheden, wat rondere, fruitigere chardonnays oplevert. De Côte des Bar in het uiterste zuiden van de appellatie, dicht bij Bourgogne, heeft een ander bodemtype: meer kalksteen dan krijtachtige bodem. Hier domineert pinot noir en produceren zogenaamde récoltants manipulants, kleine onafhankelijke producenten, wijnen met een heel eigen karakter. Troyes is de regionale stad en een mooie uitvalsbasis als je dit deel wil verkennen.
Épernay bezoeken: de Avenue de Champagne en wat er omheen ligt
Épernay is het logische vertrekpunt voor een eerste wijnreis door de streek. De stad heeft geen grote kathedraal of middeleeuwse binnenstad, maar wel de Avenue de Champagne: een straat waaronder naar schatting 200 miljoen flessen champagne liggen te rijpen. Aan weerszijden staan de façades van wijnhuizen als Moët & Chandon, Perrier-Jouët en Pol Roger achter de imposante gevels die in de negentiende en vroeg twintigste eeuw werden gebouwd. Een bezoek kost tussen de 25 en 65 euro per persoon, afhankelijk van het huis en de proeverijformule. Reserveer altijd vooraf, zeker van april tot oktober wanneer de drukte aanzienlijk is.
Een eerlijke waarschuwing: de grootschalige wijnhuizen aan de Avenue de Champagne bieden een verzorgde, soms wat theatrale ervaring. Dat hoeft geen bezwaar te zijn, maar verwacht geen persoonlijk gesprek met de wijnmaker. Wie dat zoekt, kan beter een halve dag verder rijden naar kleine producenten in Ay, Hautvillers of een van de dorpjes langs de Côte des Blancs. In Hautvillers staat ook de abdij waar Dom Pérignon in de zeventiende eeuw werkte. De historische context is er prachtig, het dorp zelf is klein en aangenaam rustig buiten het hoogseizoen.
Voor wie de regio bezoekt vanuit Nederland is Épernay goed bereikbaar met de auto, iets meer dan drie uur rijden vanuit Rotterdam. Met de trein reis je via Parijs, wat de totale reistijd op vier tot vijf uur brengt. Onze gids over wijnstreken bereikbaar met de auto geeft een nuttig overzicht van de rijroutes en reistijden vanuit Nederland.
Praktische informatie voor een eerste bezoek
Een eerste bezoek aan de champagne streek hoeft geen dure aangelegenheid te zijn, maar een realistisch budget helpt om teleurstellingen te vermijden.
Dagbudget: reken op minimaal 80 tot 120 euro per persoon per dag, exclusief verblijf. Dit dekt een kelderbezoek (25 tot 65 euro), een lunch in een bistro (25 tot 35 euro) en twee kleinere proeverijen bij zelfstandige producenten (gratis tot 15 euro per persoon).
Verblijf: hotels in Reims zijn het meest divers qua aanbod. Épernay heeft minder keuze maar biedt compactere toegang tot de wijngaarden. Verwacht 90 tot 180 euro per nacht voor een goed hotel in het middensegment.
Reserveren: grote wijnhuizen in Reims en Épernay vereisen reservering, soms weken van tevoren. Kleine producenten zijn flexibeler, maar ook daar geldt: een dag van tevoren bellen is de minimumnorm.
Taal: in de grote wijnhuizen is Engels altijd beschikbaar. Bij kleinere, onafhankelijke producenten is Frans een voordeel. De meeste zijn vriendelijk genoeg om met gebaren en een enkel Frans woord door te komen.
Seizoen: mei en juni zijn ideaal voor het landschap en bezoeken aan kleine producenten. September en begin oktober zijn prachtig door de oogst, maar ook drukker. In de winter is de streek rustig maar pittoresk; sommige kleine wijnhuizen zijn dan gesloten.
Mobiliteitsbeperking: de keldertours bij grote wijnhuizen omvatten dikwijls steile trappen en ongelijke krijtbodem. Informeer altijd vooraf of er een toegankelijke route beschikbaar is. Niet alle kelders bieden een alternatief.
Dit bezoek is minder geschikt voor wie een ongestructureerd avontuur zonder voorafgaande reserveringen zoekt. Tijdens de oogst, van half september tot begin oktober, is de regio drukker dan ooit en zijn kleine producenten nauwelijks bereikbaar omdat ze volledig op de oogst gefocust zijn. Wie spontaan wil rijden en aankloppen bij wijngaarden, heeft meer succes in de rustigere wintermaanden. Wees je er ook van bewust dat proeverijen bij meerdere wijnhuizen op één dag een hoeveelheid alcohol oplevert die niet te rijden valt. Plan een aangewezen bestuurder in, boek een fietsverhuur, of gebruik een lokale taxidienst voor de wijngaardroutes.
Een bezoek aan de streek is het meest geschikt voor wie geïnteresseerd is in de combinatie van geschiedenis, landschap en wijn. Wie champagne primair associeert met feest en geen interesse heeft in terroir of ambacht, zal de serieuze toon van de grotere wijnhuizen als droog ervaren.
Champagne proeven: waar te beginnen
Champagne proeven in Frankrijk verschilt merkbaar van een fles opentrekken thuis. De temperatuur is consistent, de glazen zijn goed, en je proeft de wijnen in de context van het landschap waaruit ze komen. Dat laatste klinkt abstract maar maakt een verschil.
Begin met een blanc de blancs van de Côte des Blancs om het karakter van pure chardonnay te begrijpen. Een goed startpunt is de Pierre Péters Cuvée de Réserve NV uit Le Mesnil-sur-Oger: 100% chardonnay, een dosage van 6 gram per liter, met een fijnkorrelige mousse en een neus van groene appel, krijt en vers brood.
