December heeft een reputatie als stille maand voor wijnreizen, maar dat klopt maar ten dele. Wie goed plant, treft rustige kelders, persoonlijke aandacht van de wijnmaker en accommodatieprijzen die in de zomer het dubbele zijn. De wijnreis december vraagt om enige voorbereiding, maar wie dat doet, reist als een kenner.
Elzas en Moezel: kerstmarkten en open kelders
In de Elzas begint december met een bijna sprookjesachtige sfeer. Colmar, Kaysersberg en Riquewihr zetten hun kerstmarkten op, en de geur van Bredele-koekjes en glühwein trekt door de smalle straatjes. Veel wijnhuizen zijn open tot midden december, sommige zelfs tot 23 december. Op een woensdagochtend in vroege december liepen we de kelder van een kleine producent in Ribeauvillé in, terwijl buiten de eerste sneeuw viel op de wijngaarden. De wijnmaker schonk zonder omhaal een Riesling Grand Cru Osterberg 2021 in, zo rechtstreeks uit het inoxvat. Strak zuur, sinaasappelschil, een vleugje petroleum die er nog niet helemaal was maar zich aankondigde.
De Elzas heeft 51 aangewezen Grand Cru-percelen. Riesling, Gewurztraminer, Pinot Gris en Muscat zijn de vier edele druivenrassen van de regio. Volgens JancisRobinson.com behoren de droge Rieslings van de Elzas tot de meest onderschatte witte wijnen van Europa. Een fles Grand Cru Riesling kost bij de producent tussen de 18 en 35 euro, afhankelijk van het perceel en de jaargang. De 2021 geldt als een uitstekend jaar voor de witte wijnen: goed zuur, mooi fruit, en vroeger drinkbaar dan de meer geconcentreerde 2020. Meer over de kerstmarkten en wijnroute in de Elzas lees je in ons speciale reisartikel.
De Moezel in december is een andere belevenis, stiller en kaler, maar juist daardoor op zijn eigen manier aanlokkelijk. Bernkastel-Kues, Traben-Trarbach en Cochem houden allemaal kerstmarkten, en de rivier ligt er grafgrijs bij in de vroege avond. De steile leisteenhellingen langs de Moezel bestaan grotendeels uit blauwe Devoonleisteen, een bodem die warmte opslaat overdag en 's nachts afgeeft aan de wortels. De hellingen van percelen als Erdener Treppchen kennen een gemiddeld hellingspercentage van meer dan 60 procent, wat machinale bewerking onmogelijk maakt en handarbeid onvermijdelijk. Weingut Dr. Loosen in Bernkastel ontvangt het hele jaar door bezoekers; wijnmaker Ernst Loosen staat bekend om zijn Rieslings van oude ongeënte stokken op die leisteen. Decanter kende de Erdener Treppchen Riesling Spätlese 2022 van Dr. Loosen 95 punten toe tijdens de Decanter World Wine Awards 2023. Die wijn kost circa 22 euro bij de deur.
Weekendprogramma Elzas/Moezel:
- Dag 1: aankomst Colmar of Bernkastel, kerstmarkt, diner in een lokale Winstub of Weinstube
- Dag 2: twee kelderbezoeken in de ochtend (reserveer vooraf), middag langs de wijnroute, avond in een restaurant met regionale keuken
- Dag 3: laatste kelderbezoek, markt, vertrek
Eerlijke waarschuwing: Veel kleine wijnhuizen zijn na 20 december dicht tot half januari. Controleer altijd de website of bel van tevoren. Sommige producenten rekenen een proeftarief van 5 tot 10 euro per persoon voor een kelderrondleiding, soms verrekend bij aankoop. De kerstmarkten zorgen voor drukte in de dorpscentra in de eerste twee weekenden van december; wie rust zoekt, gaat door de weeks.
Champagne: de kelders altijd open, de bubbels altijd koud
De grote champagnehuizen in Reims en Épernay ontvangen het hele jaar door bezoekers, ook tijdens de feestdagen. Dat is het verschil met andere regio's: Moët & Chandon, Taittinger en Pommery hebben gestructureerde tours die je online kunt boeken, ook voor 27 december. De krijtkelders van Reims, ingeschreven op de UNESCO-werelderfgoedlijst, zijn op hun indrukwekkendst als je er door de kou naar toe loopt en beneden in een wereld van constante 11 graden terechtkomt.
Wij bezochten Champagne op een stille dinsdagochtend in december. Bij een kleinere récoltant-manipulant in het dorpje Verzenay, op de Montagne de Reims, was de eigenaar zelf aanwezig. Hij legde uit waarom 2018 voor hem een moeilijk jaar was geweest door de droogte, en hoe 2019 hem verraste met een zeldzame combinatie van rijpheid en zuur. Zijn Blanc de Noirs 2019, gemaakt van 100% Pinot Noir, kostte 28 euro en smaakte naar rode bessen, brood en droge herfstbladeren. Decanter kende aan vergelijkbare kleine producenten in dit dorp in recente edities regelmatig scores boven de 90 punten toe voor de 2018 en 2019 jaargangen. Tours bij de grote huizen kosten doorgaans tussen de 20 en 45 euro per persoon, inclusief proeven; online reserveren is verplicht.
Reims is een comfortabele uitvalsbasis: het ligt op anderhalf uur van Parijs en twee uur van Brussel. Lees ook ons artikel over Champagne in december voor een volledig beeld van het winterprogramma. Temperaturen liggen in december tussen de 2 en 8 graden; neem goede schoenen mee voor bezoeken aan de wijngaarden.
Weekendprogramma Champagne:
- Dag 1: aankomst Reims, kathedraal bezoeken, diner met een glas Blanc de Blancs als aperitief
- Dag 2: 's ochtends groot champagnehuis (reserveer online), 's middags kleine producent op de Montagne de Reims of de Côte des Blancs
- Dag 3: Épernay, Avenue de Champagne, eventueel kerstmarkt in Troyes op de terugweg
Piemonte: truffels in de eerste weken, daarna de stille Langhe
De truffelbeurs in Alba loopt normaal tot begin december. Wie in de eerste week van de maand in Piemonte aankomt, kan nog nét profiteren van de sfeer rondom de witte truffel, de Langhenevels in de ochtend en de donkere Nebbiolowiijnen die er zo goed bij passen. Na de beurs wordt het stiller, maar dat heeft zijn eigen charme. De wijngaarden rondom Barolo en Barbaresco liggen kaal en grijsbruin in de winter, en de dorpjes als La Morra, Castiglione Falletto en Serralunga d'Alba zijn nagenoeg toeristenvrij.
Wijnhuis Vietti in Castiglione Falletto ontvangt bezoekers op afspraak, ook in december. Hun Barolo Castiglione 2019 wordt door Wine Spectator beoordeeld met 93 punten en kost bij de deur circa 45 euro. De 2019 jaargang geldt in Piemonte als uitzonderlijk: een warme zomer, een gecontroleerde oogst en wijnen met structuur én toegankelijkheid op jonge leeftijd. Ter vergelijking: de 2017, ook warm maar extremer, levert meer geconcentreerde maar soms wat droge tanines op. De Barolo DOCG-regelgeving, zoals vastgelegd in het officiële productiedisciplinare van het Consorzio di Tutela Barolo Barbaresco Alba Langhe e Dogliani, schrijft voor dat Barolo minimaal 38 maanden rijpt, waarvan 18 op eikenhout. Wie liever een lagere instapprijs wil, kijkt naar de Langhe Nebbiolo van kleinere producenten.
In La Morra aten we op een doordeweekse avond in een kleine trattoria: tajarin met boter en salie, gevolgd door brasato al Barolo. De wijnkaart telde tien lokale wijnen per glas, allemaal onder de twaalf euro. De eigenaar, een vrouw van begin zestig, bracht zonder dat we erom vroegen een glas van haar eigen Dolcetto voor bij de kaas. Dat is Piemonte in december: persoonlijk, ongehaast en goed.
Eerlijke waarschuwing: Veel kleine wijnhuizen in de Langhe sluiten tussen 24 december en 7 januari volledig. Wie tussen kerst en oud en nieuw gaat, beperkt zich beter tot grotere namen die ook dan gasten ontvangen, of neemt genoegen met wandelen en eten. Kelderbezoeken bij Vietti en vergelijkbare huizen zijn op afspraak; rekening houden met een minimale afnameverplichting van 1 à 2 flessen is verstandig.
Weekendprogramma Piemonte:
- Dag 1: aankomst Alba, truffels zoeken op de markt (begin december), diner met locale Barbera
- Dag 2: kelderbezoek in Barolo of Serralunga, lunch in La Morra, wandeling langs de wijngaarden
- Dag 3: Barbaresco of Neive, een tweede wijnhuis, terugweg via Asti
Douro: mild weer, open porthuizen en stille valleien
De Douro is de stille winnaar van de wintermaanden. Terwijl Noord-Europa in de kou zit, bedraagt de temperatuur in de vallei overdag gemiddeld 12 tot 15 graden. De wijnoogst is allang voorbij, de terrasvormige wijngaarden zijn roodbruin verkleurd en de porthuizen in Vila Nova de Gaia ontvangen het hele jaar door bezoekers. Op een zonnige decembermiddag zaten we op het terras van Quinta do Crasto, met uitzicht op de roodbruine terrasvijvers terwijl een glas LBV 2017 langzaam opende in de warmte. De lucht rook naar droge aarde en eucalyptus, en er was geen ander geluid dan de wind over de kale wijnranken.
Quinta do Crasto in de Cima Corgo is open van 10:00 tot 17:00, maar bel vooraf als je in december komt: het personeel is in die periode beperkt en individuele bezoeken worden niet altijd zonder reservering toegelaten. Hun Douro Reserva 2020 is een assemblage van 50% Touriga Nacional, 30% Touriga Franca en 20% Tinta Roriz, een combinatie die de typische structuur en het violet-kruidenprofiel van de regio goed uitdrukt. De wijn kost ter plaatse circa 25 euro. Quinta do Noval, bekend om zijn legendarische Nacional Vintage Port, ontvangt bezoekers in Pinhão op afspraak. Volgens Wine-Searcher behoort de Nacional tot de duurste Ports ter wereld, maar de reguliere Colheita Ports van het huis zijn al verkrijgbaar vanaf 30 euro en vormen een uitstekende kennismaking.
We reden op een sombere decemberdag de N222 langs de rivier, die Decanter ooit uitriep tot mooiste weg ter wereld. Geen auto's, geen toeristen, alleen stille quinta's en de geur van eucalyptus. In Pinhão dronken we koffie in een café waar drie mannen in de hoek hun eigen wijn bespraken. De barman schonk een glas tawny in bij de rekening, gratis, omdat december nu eenmaal een rustige maand is.
Weekendprogramma Douro:
- Dag 1: aankomst Porto, verblijf in Vila Nova de Gaia, bezoek aan een portlodge
- Dag 2: trein of auto naar Pinhão, rivierboot of wandeling, diner in een lokaal restaurant
- Dag 3: quintabezoek (reserveer vooraf), terugweg langs de N222
Overnachten: wat werkt het best in december
In alle vier de regio's zijn de accommodatieprijzen in december lager dan in het hoogseizoen, met uitzondering van de kerstdagen zelf. In Piemonte slaap je goed in een agriturismo in de heuvels rondom Barolo, vaak met ontbijt en een welkomstglas bij aankomst. In Champagne zijn er boutiquehotels in Épernay en
