De heuvels tussen Conegliano en Valdobbiadene zijn vroeg in de ochtend iets bijzonders. Terwijl de mist nog laag over de terrasvormige wijngaarden hangt en de eerste zonnestralen de glera-druiven oplichten, begrijp je waarom UNESCO in 2019 dit landschap op de Werelderfgoedlijst plaatste. Prosecco is voor veel mensen een feestdrankje, iets voor borrels en bruiloften. Wie naar deze heuvels in het Veneto reist, ontdekt dat er veel meer achter schuilt: een druivenras, een bodemtype en een productiemethode die samen een eigen wereld vormen.
Wat prosecco nu écht onderscheidt
De vergelijking met champagne en cava wordt snel gemaakt. Toch vertrekken ze vanuit een fundamenteel andere filosofie. Champagne is gebaseerd op de traditionele methode, waarbij de tweede gisting in de fles plaatsvindt. Cava gebruikt diezelfde methode, maar met andere druivenrassen in een ander klimaat. Prosecco wordt gemaakt via de metodo Martinotti, ook wel de Charmétmethode genoemd: de tweede gisting vindt plaats in grote, gesloten stalen tanks. Dit duurt enkele weken in plaats van maanden, wat een frissere, lichtere en fruitigere bubbel oplevert. Geen brioche of gistige complexiteit, maar bloesem, groene appel en witte perzik.
De glera-druif is hiervoor verantwoordelijk. Dit druivenras, dat van origine uit de Friulische heuvels stamt, gedijt uitstekend op de kalkhoudende, kleirijke bodem van de Conegliano Valdobbiadene-regio. De Dolomieten in het noorden beschermen de heuvels tegen de koudste winden, terwijl de Adriatische Zee in het zuiden voor een gematigd microklimaat zorgt. Het resultaat is een druif met hoge zuurgraad en delicate aroma's, precies wat je wilt voor een frisse mousserende wijn. Decanter schreef in hun Italië-special van oktober 2022 dat de beste wijnen uit deze DOCG "wines of real elegance and site-specific character" zijn, en onderscheidt ze daarmee nadrukkelijk van de goedkopere Prosecco DOC-versies die in grote volumes buiten de kernregio worden geproduceerd.
Het verschil tussen DOC en DOCG
Hier is het relevant om even stil te staan bij de classificaties. Prosecco bestaat in twee kwaliteitsniveaus. De brede Prosecco DOC-appellatie omvat een groot gebied in Veneto en Friuli Venezia Giulia en staat volumeproductie toe. De Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG is de bovenste laag: strikter, kleinschaliger en geografisch begrensd tot 15 gemeenten in de provincie Treviso. Volgens het Consorzio di Tutela del Prosecco di Conegliano Valdobbiadene, de officiële organisatie die de productieregels bewaakt, moet een DOCG-wijn voor minimaal 85% bestaan uit glera. De resterende 15% mag ingevuld worden met lokale rassen zoals verdiso, bianchetta trevigiana of perera. De maximumopbrengst is vastgesteld op circa 13.500 kilogram per hectare, een grens die kwaliteitsbewuste producenten overigens ruimschoots onder blijven.
Binnen de DOCG bestaat ook de Rive-classificatie, waarbij de naam van een specifiek dorp of helling op het etiket mag staan. De absolute top is de Cartizze, een heuvel van 107 hectare bij Valdobbiadene die door veel Italiaanse wijnkenners als het grand cru van prosecco wordt beschouwd. De Cartizzewijnen zijn rijker en complexer van structuur, met een licht zoetige afdronk die het terroir van de steile zandleemhelling direct weerspiegelt. Wine Spectator beoordeelde verschillende Cartizzewijnen met scores tussen de 90 en 93 punten en benadrukt de uitzonderlijke combinatie van mineraliteit en rijp fruit die dit perceel voortbrengt. Als je één fles koopt om mee naar huis te nemen, kies dan een Cartizze of een Rive met een specifieke herkomst. Die communiceren iets wezenlijks over de plek.
Valdobbiadene bezoeken: zo plan je een wijntripje
Valdobbiadene bereik je het makkelijkst vanuit Treviso, op circa 40 kilometer afstand. Vanuit Venetië is het een rit van ongeveer een uur met de auto. Eigen vervoer is vrijwel onmisbaar: de producenten liggen verspreid over steile heuvels, en openbaar vervoer brengt je niet tot aan de wijngaarden. Houd rekening met smalle, kronkelende wegen. In het hoogseizoen, van mei tot en met september, zijn de populairste wijnhuizen druk bezet. Reserveer minimaal een week van tevoren, bij voorkeur langer.
Het meest bijzondere aan een bezoek aan de streek is het landschap zelf. De ciglioni, de smalle grasbermen tussen de terrasvormige wijngaarden, worden handmatig onderhouden. De hellingshoeken zijn soms zo steil dat je je afvraagt hoe hier überhaupt machines werken. Het antwoord is: nauwelijks. Veel werk gebeurt met de hand, wat mede de hoge prijzen van de betere DOCG-wijnen verklaart. Een fles Cartizze kost bij een producent gemiddeld tussen de 18 en 28 euro. Rive-wijnen beginnen rond de 12 euro. Eenvoudige Prosecco Superiore DOCG brut ligt tussen de 8 en 15 euro per fles.
Twee producenten die een bezoek waard zijn
Bij Bisol Desiderio & Figli in Santo Stefano di Valdobbiadene krijg je een goed beeld van hoe een middelgroot wijnhuis met geschiedenis opereert. De familie Bisol werkt al sinds 1875 in de regio en heeft percelen op meerdere Rive-locaties. Tijdens een bezoek dat ik in het voorjaar maakte, nam de exportmanager de tijd om een verticale proeverij te organiseren van drie jaargangen Cartizze. Het verschil tussen 2020, 2021 en 2022 was opvallend: de 2021 had een strakke, mineralige structuur door het koelere groeiseizoen, terwijl de 2022 rijper en romiger aanvoelde. Op de terugweg kochten we nog snel een fles Rive di Santo Stefano 2021 mee voor 14 euro. Thuis bleek hij de beste aankoop van de hele reis: strak, bloemenachtig en met een zuurgraad die hem uitstekend bij een lichte risotto plaatste. Bisol is op afspraak open van maandag tot en met zaterdag, van 9:00 tot 17:00. Proeverijen worden aangeboden vanaf circa 15 euro per persoon, inclusief wijn. Reserveren via hun website is verplicht.
Een andere aanrader is Ruggeri, gevestigd in Valdobbiadene zelf. Dit wijnhuis is wat kleiner en persoonlijker van opzet. De kelder ruikt naar de combinatie van roestvrij staal en schone koele lucht die kenmerkend is voor de Charmétmethode. Een van de medewerkers legde me uit dat de temperatuur tijdens de tankgisting nauwkeurig op 14 tot 16 graden Celsius wordt gehouden, en dat de contacttijd met de gist tussen de 30 en 60 dagen varieert afhankelijk van de gewenste stijl. Dat soort details hoor je alleen als je er daadwerkelijk bent. Ruggeri ontvangt bezoekers op afspraak van maandag tot en met vrijdag tussen 9:00 en 12:00 en van 14:00 tot 17:00. Proeverijen kosten circa 10 tot 18 euro per persoon, inclusief wijn. Vraag vooraf welke cuvées op het programma staan.
De Strada del Prosecco rijden
De Strada del Prosecco e Vini dei Colli Conegliano Valdobbiadene is Italië's oudste wijnroute, ingesteld in 1966. De route loopt over circa 120 kilometer en verbindt Conegliano in het oosten met Valdobbiadene in het westen. Onderweg passeer je kleine dorpen, agriturismo's, lokale osteria's en tientallen wijnhuizen die open zijn voor bezoekers. Plan minimaal twee tot drie dagen voor deze route als je ook wilt stoppen en proeven.
Conegliano verdient een aparte vermelding. De stad heeft een eigen karakter, met een historisch centrum dat aangenaam compact is om te lopen. Hier bevindt zich ook de beroemde Scuola Enologica di Conegliano, een van de oudste wijnbouwscholen van Italië, opgericht in 1876. Een rondleiding is soms mogelijk, maar vraag dit vooraf aan bij de VVV in de stad.
Praktische informatie voor de wijnreiziger
Een eerlijke waarschuwing vooraf: dit gebied is niet geschikt als je moeite hebt met lopen of als je geen auto wil rijden. De wijngaarden liggen op steile hellingen en zijn voor een groot deel niet toegankelijk per rolstoel of voor mensen met beperkte mobiliteit. De smalle wegen vragen ook enige rijvaardigheid. Wie graag een georganiseerde ervaring wil, kan terecht bij lokale touroperators die dagtrips vanuit Venetië of Treviso aanbieden, inclusief chauffeur. Reken dan op 80 tot 120 euro per persoon voor een halve dag.
Als je zelfstandig reist, is een dagbudget van 60 tot 90 euro per persoon realistisch voor een comfortabele dag in de streek. Daarin vallen een of twee proeverijen, een lunch bij een lokale trattoria en een of twee flessen om mee te nemen. Overnachten in de regio zelf is mogelijk bij verschillende agriturismo's, vaak direct verbonden aan een wijnhuis. Prijzen beginnen rond de 80 euro per nacht voor een tweepersoonskamer, ontbijt incluis. Boek dit wel vroeg: het aanbod is beperkt en in het hoogseizoen snel vol.
- Beste reisperiode: april tot juni en september tot oktober. Juli en augustus zijn heet en druk. De oogst in september geeft extra sfeer maar ook meer bezoekers.
- Taal: in de kleinere wijnhuizen spreekt men voornamelijk Italiaans. Leer een paar basiszinnen of neem een vertaalapplicatie mee. In de grotere wijnhuizen is Engels doorgaans geen probleem.
- Rijden en alcohol: de Italiaanse maximale promillegrens voor bestuurders is 0,5 ‰. Plan een aangewezen bestuurder of spit en spoel.
- Winkelen: koop wijn direct bij de producent. Dat is goedkoper dan in de enoteca en je krijgt de herkomst uitgelegd. Vraag altijd om een kartonnen doos voor vervoer.
- Geschikt voor: wijnliefhebbers die meer willen begrijpen dan alleen de smaak, reizende koppels, kleine groepen met interesse in landschap en cultuur.
- Minder geschikt voor: reizigers zonder auto, mensen met beperkte mobiliteit, wie verwacht dat prosecco op vakantie altijd goedkoop is.
Als je van dit soort wijnreizen houdt en nog op zoek bent naar vergelijkbare ervaringen in andere Italiaanse regio's, dan biedt Toscane een aanvulling met een heel ander karakter: stevige rode wijnen, renaissancearchitectuur en een infrastructuur die iets toegankelijker is voor wijnbeginnners. Voor wie nog nooit een wijnreis heeft gemaakt en niet zeker weet waar te beginnen, zijn de tips op eerste wijnreis tips een goed vertrekpunt. En als je de prosecco wilt afzetten tegen haar Italiaanse bubbelneven, lees dan ook over de drie Italiaanse koningswijnen voor meer context over de breedte van het Italiaanse wijnlandschap.
Wat je meeneemt, buiten de flessen
Een wijnreis naar Conegliano en Valdobbiadene is geen bedevaart naar het meest spectaculaire wijngebied van Italië. Dat claimen we niet. Het is wel een regio die je leert kijken naar prosecco met andere ogen. Wat begint als een alledaags glas bubbels op een verjaardag, verandert in een begrip voor terroir, voor handarbeid op steile hellingen en voor het vakmanschap dat schuilgaat achter een lichte, toegankelijke wijn.
Het meest blijvende moment van mijn bezoek was niet de proeverij of het uitzicht. Het was de stilte van een vroege ochtend in september, met de geur van rijpende druiven in de lucht en het verre geluid van een tractor die zich een weg baant over een smal pad tussen de wijngaarden. Dat moment vertaalt zich niet naar een fles. Maar het kleurt wel hoe je die fles voortaan opentrek.
