Ruby wijnen uitgelegd: wat zijn het en waar proef je de beste?

Wie voor het eerst een glas port drinkt, staat soms verbaasd te kijken. Niet vanwege de zoetheid, maar vanwege de intensiteit. Ruby wijnen pakken je meteen bij de neus: zwart fruit, een vleugje chocolade, soms een hint van violet. Ze zijn directer dan hun oudere neef, de tawny, en juist daardoor een uitstekend startpunt voor iedereen die wil begrijpen wat port eigenlijk is. Op Wijntripje.nl kijken we regelmatig terug op onze bezoeken aan de Douro Valley, en elke keer bevestigt zich hetzelfde: ruby port proeven in de Douro zelf is een andere ervaring dan thuis op de bank.

Wat zijn ruby wijnen precies?

Ruby is een van de basisstijlen binnen de portcategorie. Volgens het IVDP (Instituto dos Vinhos do Douro e do Porto), de officiële toezichthoudende instantie voor Douro en Port, worden ruby wijnen geproduceerd door druivensap te vergisten en halverwege de gisting te stoppen door toevoeging van aguardente, een neutrale druivenbrandewijn. Dit proces, fortificatie genaamd, verhoogt het alcoholpercentage naar doorgaans 19 tot 22 procent en stopt de vergisting, waardoor er restsuiker in de wijn achterblijft.

De meest gebruikte druivenrassen voor ruby port zijn Touriga Nacional, Touriga Franca, Tinta Roriz, Tinta Barroca en Tinta Cão. In topblends bestaat de assemblage doorgaans voor minimaal 60 procent uit Touriga Nacional en Touriga Franca samen. Touriga Nacional geeft structuur, diepe tannines en een krachtig bloemenaroma. Touriga Franca voegt rondheid en toegankelijk rood fruit toe. De overige rassen zorgen voor volume en kleurdiepte. Na de fortificatie rijpen ruby wijnen slechts korte tijd, meestal twee tot drie jaar, in grote houten of betonnen vaten. Dit beperkt de oxidatie en behoudt het fruit. Het resultaat is een wijn met een helderrode tot paarse kleur, sappige smaken van kersen, frambozen en bramen, en een stevige afdronk.

Vergelijk dat met tawny port, die jarenlang rijpt in kleine houten vaten en daarmee zijn karakteristieke amberkleur, nootachtige smaak en gedroogdfruitkarakter ontwikkelt. Ruby versus tawny port is eigenlijk een keuze tussen frisheid en complexiteit, tussen jeugdig fruit en geduldig gerande rijping.

Terroir: schist versus graniet in de Douro

Het bodemtype heeft een merkbare invloed op het smaakprofiel van ruby port. De Douro bestaat uit twee dominante bodems: leisteen (schist) en graniet. Leisteenarme bodem in de binnenste subzones Cima Corgo en Douro Superior is heet, droog en waterarme, waardoor de wijnstok diep wortelt en kleine, geconcentreerde druiven produceert. Wijnen van leisteenarme hellingen zijn doorgaans krachtiger, donkerder van kleur en met intensere tannines. Granieten bodems, die meer voorkomen in de westelijke Baixo Corgo, leveren lichtere, frissere stijlen met meer zuurgraad. De opbrengsten in de Douro liggen gemiddeld op slechts 25 tot 35 hectoliter per hectare, aanzienlijk lager dan in de meeste andere Europese wijnregio's. Die lage opbrengst is een directe indicator van kwaliteit: de druiven zijn geconcentreerder en de smaken intensiever.

De verschillende categorieën binnen ruby port

Niet alle ruby port is hetzelfde. Binnen de stijl bestaan meerdere kwaliteitsniveaus, elk met eigen IVDP-regels en minimale rijpingstermijnen:

• Ruby Port: de basisstijl, jong, fruitig en toegankelijk. Minimale rijping van twee jaar. Dit is de ruby die je in de meeste supermarkten tegenkomt en die jaarlijks worden samengesteld uit meerdere jaargangen. Prijs: €5 tot €12.
• Ruby Reserve: een betere selectie met iets meer rijping en diepgang. Minimale rijping van drie jaar. Merken als Graham's Six Grapes vallen in deze categorie. Prijs: €12 tot €20.
• Late Bottled Vintage (LBV): port van één jaargang, vier tot zes jaar gerijpt in vat voordat het gebotteld wordt, zoals vastgelegd in de IVDP-regelgeving. Sommige LBV's zijn gefilterd en direct te drinken, andere zijn ongefiltreerd en vragen om decanteren. Prijs: €15 tot €30.
• Vintage Port: de top van de rubystijl. Slechts gedeclareerd in uitzonderlijke jaren na goedkeuring door het IVDP, maximaal twee jaar gerijpt in vat en daarna tientallen jaren op fles. Decanter kende de Graham's Vintage Port 2016 95 punten toe. Wine Advocate beoordeelde de Quinta do Noval Nacional 2017 met 98 punten. Prijs: €50 tot ver boven de €150 voor topjaargangen.
• Single Quinta Vintage: vintage port van één specifieke quinta, ook in jaren die niet als algemeen vintage worden gedeclareerd. Prijs: €30 tot €80.

Het onderscheid tussen deze categorieën is praktisch. Een eenvoudige ruby port werkt prima als afsluiter bij een kaasplank. Een goede LBV geeft je al een idee van de complexiteit waar de stijl toe in staat is. Een klassieke vintage port van een topjaar als 1994, 2000 of 2011 begint pas bij vijftig euro en loopt al snel richting de honderd of meer.

Ruby cabernet: een totaal andere wijn

Wie zoekt naar "ruby wijn" stuit ook op ruby cabernet, een rode druif die niets te maken heeft met port. Ruby cabernet is een kruising tussen cabernet sauvignon en carignan, ontwikkeld in 1936 aan de Universiteit van Californië in Davis. Het druivenras is hittebestendig en levert grote hoeveelheden op, waardoor het populair is in warme gebieden als Californië, Australië en Zuid-Afrika. De wijnen zijn zacht van tannine, roodfruitig en goedkoop. Ze zijn aangenaam maar zelden opwindend, en worden zelden gebruikt in serieuze cuvées. Als je op zoek bent naar een bijzondere wijnreiservaring, is de Douro Valley voor ruby port een stuk interessanter dan een vlakte vol ruby cabernet.

Portwijn proeven in de Douro Valley

De Douro Valley is een van de spectaculairdere wijnregio's die we kennen. De rivier snijdt door graniet en leisteen, de hellingen zijn soms zo steil dat oogsten met de hand de enige optie is, en de zomers zijn heet genoeg om de druiven te concentreren tot een intensiteit die je elders zelden tegenkomt. Het is een regio die je niet vergeet als je er eenmaal bent geweest.

Op een ochtend in oktober reden we de N222 langs de Douro, beschreven door verschillende reisgidsen als een van de mooiste autoroutes ter wereld. De mist hing nog laag over de rivier. Bij Quinta do Crasto stopten we voor een bezoek. De proeverij kost er €15 tot €20 per persoon voor een standaard sessie inclusief vier wijnen. De wijnmaker schonk ons als extra een glas van de Quinta do Crasto LBV 2017 rechtstreeks uit het vat, nog zonder etiket. De wijn rook naar gedroogde kersen en ceder, iets rokerigs op de achtergrond, en had een textuur die dikker aanvoelde dan wat ik had verwacht van een vier jaar oude port. "Dit is wat de leisteen doet," zei hij, terwijl hij naar de hellingen buiten wees. "Graniet geeft je lichtheid. Schist geeft je dit." Buiten lagen de wijngaarden in terrassen op de berg, hun kale rijen net zichtbaar in de ochtendmist. Dat soort momenten verklaren waarom mensen speciaal naar de Douro reizen om portwijn te proeven. Lees meer over de Douro Valley als wijnbestemming.

Voor wie de regio wil plannen: de gids vijf dagen door de Douro Valley geeft een praktisch overzicht van routes, quintas en logistiek. Wie meer over verblijven wil weten, vindt inspiratie op onze pagina over overnachten in de Douro.

De beste quintas voor ruby port proeven

Niet elke quinta is even geschikt voor een bezoek. Sommige zijn gericht op grote busgroepen, andere ontvangen slechts met reservering. Een paar aanbevelingen op basis van eigen bezoeken:

• Quinta do Crasto: modern en professioneel, met proeverijen die alle portstijlen behandelen. Prijs: €15 tot €20 per persoon inclusief vier wijnen. De uitzichten zijn indrukwekkend. Reserveer vooraf, zeker in september en oktober. Bekijk het profiel van Quinta do Crasto.
• Quinta do Vallado: een familiewijnhuis met een persoonlijke sfeer. Ze produceren zowel port als droge Dourowijn en de begeleiding is oprecht enthousiast. Prijs: €10 tot €18 per persoon. Meer over Quinta do Vallado vind je hier.
• Quinta do Noval: befaamd om zijn vintage ports, waaronder de legendarische Nacional van oude, ongepfropte wijnstokken. Wine Advocate gaf de Nacional 2017 98 punten, wat het tot een van de hoogst beoordeelde ports van het decennium maakt. Bezoeken zijn mogelijk maar zeker geen massatoerisme. Proeverijprijzen voor topwijnen lopen snel op tot €50 per persoon of meer. Lees meer over Quinta do Noval.
• Vila Nova de Gaia: de meeste grote porthuizen, zoals Graham's, Sandeman en Ramos Pinto, hebben hun lodges aan de overkant van de rivier in Porto. Hier rijpt een groot deel van de port en zijn proeverijen het hele jaar door toegankelijk, ook buiten het druivenoogstseizoen. Prijzen beginnen doorgaans vanaf €8 tot €15 per persoon voor een standaard rondleiding met proeverij.

Volgens Wines of Portugal worden er jaarlijks meer dan tien miljoen kisten port geproduceerd, waarvan ruby en ruby reserve de grootste volumes vertegenwoordigen. Toch is het juist aan de bron dat je de diversiteit leert kennen die supermarkten nooit laten zien.

Voor wie is dit niet geschikt

Een eerlijk woord vooraf is hier op zijn plaats. Ruby port is een zoete, versterkte wijn met een alcoholpercentage van 19 tot 22 procent. Wie niet van zoete wijnen houdt of de voorkeur geeft aan droge rode wijnen, zal hier weinig plezier aan beleven, hoe indrukwekkend de omgeving ook is. De Douro produceert ook uitstekende droge rode wijnen, maar dat is een ander gesprek.

Reizigers met een beperkt budget doen er goed aan rekening te houden met de kosten. Proeverijen bij gerenommeerde quintas zijn niet goedkoop, en de topwijnen die er worden ingeschonken al helemaal niet. Wie de regio serieus wil verkennen en meerdere quintas bezoekt, is al snel €50 tot €100 per persoon kwijt aan proeverijen alleen. Daar komen verblijf, vervoer en eten bij. De regio beloont die investering ruimschoots, maar het vraagt enige voorbereiding en een realistisch budget.

Hoe proef je ruby port goed?

Ruby port wordt het best geserveerd bij een temperatuur van 14 tot 16 graden Celsius, licht gekoeld dus, zeker in de zomer. Een breed wijnglas werkt beter dan een klein portglaasje, omdat het de neus meer ruimte geeft. Bij het proeven let je eerst op de kleur: een goede ruby is dieppaars tot kersrood, helder en levendig. Tawny port heeft een amberbruine rand, dat is het meest zichtbare verschil tussen ruby en tawny in het glas.

Aan de neus domineren bij ruby port verse rode en zwarte vruchten: kers, pruim, framboos, soms viooltjes of een hint van peper. Vintage port voegt daaraan toe: leer, ceder, gedroogd fruit en soms zelfs chocolade of tabak. Op de tong valt de textuur op, fluweelzacht, met stevige zoetheid maar ook een stevige structuur van tannine die de wijn van pure suikerigheid onderscheidt. Jancis Robinson beschrijft de beste vintage ports als wijnen die "beginnen als een vuist en eindigen als fluweel", een omschrijving die de dualiteit van het druivenras Touriga Nacional treffend samenvat. Een goede vintage port heeft een afdronk die minuten aanhoudt.

Wie wil begrijpen hoe je wijn technisch analyseert en proeft, vindt daarvoor een nuttige handleiding in onze ruby portportwijndouro valleyportugalwijnreis